Con dao của bà
nhớ bà nội và chiếc cơi trầu
hay những mùa Đông
Con dao của bà rất sắc
Mua một ngày ở xó chợ quê
Cất từ dạo ấy đáy mê
Cơi trầu…
Bản dao này hai ngón tay chụm lại
Cán gỗ lọt trong lòng tay thuận trái của bà
Để tước vỏ- tiện cau
Quyện vôi - têm trầu -cánh quế
Mùa đông dài đợi mùa hạ đến
Duyên từ cái miệng nhai trầu
Bà ơi!
Cốt trầu thắm má hồng môi
Mắt thở
Bà từng ao ước điều gì
Ở xó chợ quê (…)
Một năm đi một ngày xa
Bà ngồi bổ hết cau già ra phơi
Dao thì
Phải
Thì
Phải
Bà ơi!
Thơ gửi mẹ những ngày đi xa*
Biển có từ khi nào con không rõ
chiều đầy vơi nơi cạn nơi sâu
Con sóng bạc đầu trôi dạt mãi về đâu?
***
Bát cơm con ăn đậm vị cá Chuồn
(Trích thơ của mẹ năm 16 tuổi)
Con biết yêu biển quê hương
từ có tình yêu thiết tha của mẹ
thầm gửi- những câu thơ nhỏ bé
như muối mặn mòi ngày ngày con ăn
lời ru hời…trong sóng vỗ …xa xăm
Mẹ ơi!
có thể là,
biển có từ ký ức lặng câm
khi mặt trời soi lên trái đất
con người sinh ra chân thật
như chim muông hoa lá cỏ cây
sóng nơi nào trôi dạt mãi về đây
Mẹ bế con trên tay
ru lời thủa trước
bát cơm con ăn không dễ gì lẫn được
ơi! cái vị đậm cá Chuồn !*
Có lẽ là,
con bắt đầu biết buồn
ngày bão đến
con tàu cha vẫn chưa về bến
con tàu trên biển thẳm mênh mông
ngàn đời không giải thích
riêng giọng nói trầm vang nặng trịch
lời biển cả quê mình
Con trở về ngôi nhà xưa
Tiếng dương reo rì rào trong tiếng sóng
Dáng bà về vội vàng trưa cát bỏng
Chiếc bánh cho con kịp nóng tận bây giờ
1995
*Bài thơ này có tên khác là (Biển & Quê) – Trích trong tập “ Xe chở mùa”
* Cá Chuồn: Loài cá duy nhất có cánh và có thể bay từng đàn lấp lánh trên mặt biển. Nhưng cá Chuồn ăn không ngon như 4 loại cá tiến vua: Chim, Thu, Nhụ, Đé.
Chỉ mẹ hiểu và chịu được khổ cực cả đời mới ăn cá Chuồn kho mặn. (tg)
nhớ Diêm Phố (1)
đường về quê ngoại sẽ
ngang qua vùng trời Ba Đình
Lấp sấp mặt làng muối loang cửa bể
mỗi bình minh rạng ló bầu trời
mỗi bình minh rạng ló mặt người
chối khổ sau một đêm hoan vũ
Làng sồn sồn đẻ lứa con son
bão vừa tan ló ra đầy ngõ (2)
Gió bình nhiên trở về vũ trụ
người trở về lam lũ hôm qua
trên cánh đồng mồ hôi muối đọng
- thành mây toả khói lên trời
Thành mây- nắng táp da người
đã vùi sâu vào trong muối mặn
đã đêm ngày như muối trắng
gánh gồng sang Diêm Phố từ đêm (3)
Lấp loá mặt trăm lời kẻ chợ
trộn muối vào moi phồm mắm lên mùi (4)
đèn sao cá nhập nhoà đổi muối
và bát cơm đầy - nhá búng - bòn con (5)
Người kẻ bể
dầm chân trong muối
quờ tay trong muối
hơi thở ngợp muối
giấc mơ về muối
mặn sóng!
Muối nêm canh kho cá mặn bùi
muối rắc thêm cuộc đời còn nhạt
muối trộn tiêu cay sè đế bát
chấm - sung già - cà chát - mận xanh
Muối tại lời ngay thật
trao nếm giữa rừng sâu
Muối vào trong- hốc mắt
lắng trong lệ - yêu sầu
Muối đi khắp cõi đời
từ ngôi làng bé nhỏ
muối cất lên lòng mẹ
tinh trắng giữa bồ đêm
Muối không và không hương
vạn trường qua nặng trịch
bát muối đầy đếm lẻ
gói đồng xu- toèn ngoèn
(…)
Ngày ra rời mồ hôi men- kết trắng
muối thầm thì kẽ tay mằn mặn
ông mang đi cũng với con thuyền
cha mang đi cùng với neo buồm
bà và mẹ quờ chân- lạnh mãi
(…)
Giờ gió nồm Nam
thổi mùa biển ấm
xa lời con sóng
khuất bóng thuyền câu
Diêm Phố về đâu
ngày sang đợi muối
(…)
Đèn sao cá về
nửa đêm chợ vắng
2000
- Diêm Phố là một làng đánh cá đông dân cư và còn nhiều tập tục lạc hậu ven biển (Đông) thuộc Huyện Hậu Lộc- tỉnh Thanh Hoá (cạnh Nga Sơn- nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa Ba Đình nổi tiếng(1886- 1887)
- Năm 1996 ở Diêm Phố - cơn bão áp thấp nhiệt đới lịch sử âý đã cướp đi hàng trăm vạn chài là đàn ông và thanh niên trẻ - nhiều thuyền bè bị đắm, nhiều gia đình phá sản, nhiều vạn chài mất xác để lại nhiều phụ nữ goá chồng- nhiều trẻ em mồ côi cha.
- Diêm Phố xưa có một cái chợ chuyên trao đổi mua bán giữa người làng cá và người làng muối ( Hải Lộc) lúc nửa đêm rất nhộn nhịp. Nay chợ đêm này gần như không còn vì những thứ cá ngon đánh bắt được đều dành để xuất khẩu sang Trung Quốc - hoặc đem ra thành phố đổ buôn cho các nhà hàng đặc sản.
- Ở làng, nhiều đời có nghề làm mắm thính và mắm tôm. Những gia đình có nghề làm và buôn mắm lớn xưa kia thường chứa đựng mắm trong những chiếc (phồm) (một loại vại tráng men cao lớn màu da lươn, với miệng rộng và phình tròn hông, đậy nón lên trên). Mắm được làm từ moi tươi, trộn muối, đánh nhuyễn bằng những cái chà gỗ như hình chiếc cuốc. Ngày nay, mắm được làm trong những bể lớn bằng xi măng. Đi qua làng quanh năm lưu cữu mùi mắm - mùi đặc trưng! không quen rất dễ sợ.
- Ở làng, hàng trăm năm trước, trẻ con sinh ra, mấy tháng tuổi đã ăn cơm búng chứ không có bột cháo. Hãy hình dung đến bữa người mẹ sẽ và một bát cơm lớn vào miệng, nhai kỹ cùng với (thường là cá tươi kho) rồi mớm cho đứa trẻ hết miếng cơm này (như cách mớm thức ăn cho con của loài chim). Khi mớm hết miếng cơm, đứa trẻ đủ no. Bây giờ cách nuôi con này vẫn còn đâu đó trong làng. (tg)
----------------------------
Tranh đầu trang của Nguyễn Đình Sử
