(tập thơ I)
HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH HÀ TÂY - 1997
Văn bản lần thứ nhất
Về từ bên kia sông, từ đỉnh núi xa
đang ngủ hay đang chết trong mưa chiều tháng Bảy
Nước đang nói trên mái nhà trầm mặc
Đang chết hay đang ngủ, không cần phải dày vò
Cố kìm thêm chút nữa nỗi sợ hãi
Sấm rền vang, bặt tiếng gọi trên đồng
Hãy mở mắt từ từ nhìn qua bờ dậu thấp
Nhìn đến tận bên kia rêu phủ dọc chân trời
Không còn ai trên cánh đồng mù mắt
Bà tôi đâu, đòn gánh gãy đâu rồi
Sấm mất giọng, đỉnh núi già mất bóng
Mất hay còn, than thở để làm chi
Chỉ còn nước đang bò qua bậc cửa
Vừa bò vừa thăm dò sự im lặng của tôi
Nước đục quá, cá loạn đường của cá
Tôi viết tên tôi lên văn bản không đèn
Nhịp điệu châu thổ mới
Tưởng nhớ ngày mất của bà nội
Chương I:
Nến được đốt lên sớm hơn mọi thế kỷ trước
Những vết rạn dương gian chầm chậm tràn tràn đầy
Ánh hoàng hôn - đấy bình minh linh ẩn
Dâng ngập những mái nhà, những vòm cây, những đỉnh núi u trầm
Đỉnh sáng dựng lá cờ khải ca, lá cờ bất tử
Lá cờ sinh ra không được phép thiếu ngày
*
Con đường của cái chết đẹp không bao giờ đánh lừa hướng đi của bóng tối
Nhịp chuyển động của cô đơn về ký ức hoang tàn
Mọc lên cánh đồng xanh phía thì thào cháy họng
Dào lên miền nhiệt đới ướt át, run rẩy đã từng khóc trộm
Trong hạn hán, cộng đồng nấu cháo những cánh buồm
*
Bầy ngựa bạch âm thanh mang thông điệp sự ra đi kỳ vĩ
Đôi mắt mở ra tạ lỗi lần cuối những đồ đạc thế kỷ
Và ở đấy, trong ngôi nhà sực nức mùi rơm hoàng hôn say ngắm
Người Nông Dân Già đặt tên những hành lý của mình
Và ở đấy, vọng lên từ đáy chén cổ, nơi trú ngụ những linh hồn rượu
Những Quốc Vương xưa tự đánh đắm mình
Vọng lên tiếng khởi nguyên chưa bao giờ ố nhục, chưa bao giờ chảy máu
Hòa vào bản kinh của cỏ trong vườn
*
Khởi xướng từ xứ sở bóng tối đang lan tỏa, những tiếng không phải tiếng
Rồi những tiếng ngập ngừng, rồi thanh thoát, và dâng khắp, vang vang
Hiện lên những gương mặt bị chia sẻ và lắp ghép
Tóc tìm tóc, tai tìm tai, mắt tìm mắt, và máu tìm lại máu
Những ống họng bị cắt đứt lần tìm và tự hồi sức
Và chảy trong thức tỉnh lần mò, và chảy trong mê man lộng lẫy
*
Nến được đốt lên sớm hơn mọi thế kỷ trước
Vầng dương thổn thức trên cánh đồng vải liệm thơm tho
Có tiếng gõ lên cánh cửa vô hình và tiếng mở cửa vang xa
Lá sang sảng khua lên, và vang xa, không sao cầm được...
Khẽ cúi đầu, khẽ mỉm cười, trong vô bờ nhận biết
Người Nông Dân Già căng lên vạt sáng áo mình
Có con thuyền chở đầy trẻ con đổ xuống khu vườn
Tiếng đùa nghịch ào lên, rồi chìm vào đất
*
Nến được đốt lên sớm hơn mọi thế kỷ trước
Ra đi như giấc ngủ của cây, và hơn thế
Như tan chảy qua những kẽ tay kí ức, và hơn thế
Như hơi thở bất tận ẩm ướt và nóng hổi phủ trên Châu Thổ
Và hơn thế,
Ra đi... đó là ánh sáng
Dựng lên tất cả những cái thây của bóng tối đầm đìa
Chương II
Tiếng tù và trôi qua thế giới khói, biền biệt phía bên kia
Mở con đường hay mê ngủ, nức nở và cầu nguyện
Phía bên kia, những vầng mây không mang họ của nước
Chở lịch sử của chúng tôi nham nhở dọc chân trời
Và đã đến, bầy ngựa bạch âm thanh, mang theo di chúc
Phía bên kia, những miền không phân biệt, dựng lá cờ xương thịt
Dựng dưới chỏm tóc đen, dưới hàm răng sáng
Dựng lên...
một Cậu Bé, dựng lên nín thở
Bản di chúc đã đến, phía bên kia, bầy ngựa bạch rũ bờm
*
Phía bên kia, quanh bước chân Cậu Bé, hiện lên
Con chuột đồng loang loáng vệt đất nâu trên thế giới đắm mê của cỏ
Con chuột đồng bỏ quên công thức và nỗi khát thèm gặm nhấm
Con chuột đồng dừng lại, cắn môi bên bông hoa cổ tích
Tù và trôi, tù và trôi, gọi tên thiêng của từng dòng họ
Con chuột đồng ra đi trên mùa màng khổ đau như ngày khởi sinh, như ngày tận thế
Con chuột đồng ngây dại nhìn những ngôi sao, lần đầu nhận biết
Những bí mật đau đớn của răng nanh thế kỷ không còn
Con chuột đồng tha thứ răng nanh trong khúc chia ly của thế hệ ngũ cốc.
Tiếng tù và cổ xưa... tha thứ... tha thứ... và khóc khẽ.
Bời bời.
*
Ở đó xoè những ngón tay, những con đường tin cậy trong im lặng
Lan rộng những hoa vân mầu mỡ bí ẩn đất đai
Ở đó đợi chờ trong tiếng rống và rì rầm tự nguyện
Những ngón tay đón đợi những ngón chân để không thể chết
Ở đó, những nấm mộ - những hướng dương âm bản thầm thĩ
Mọc về phía mặt người và tươi tốt
Bởi những giọng nói và uống chầm chậm những dòng tóc
Và ở đó, Cậu Bé quay về trong tiếng gọi bản di chúc
Trên những đỉnh đồi vàng, thức dậy cổ xưa...
Chương III
Những ngón tay Người Nông Dân Già lặng lẽ trải ra
Trải xa mãi, xa xa... không bến bờ, bất tận
Đất đai muôn năm, đất đai không ân hận
Có ai đó run rẩy, tiếng vừa thức dậy
Cậu bé kịp về đón nhận sự trải dài của những ngón tay
Thổ ngữ gieo từ bàn tay Người Nông Dân Già vào bàn tay Cậu Bé
Cậu Bé chầm chậm mở vương quốc của mình và chầm chậm khép vào
*
Và lúc đó những dòng sông nước mắt bắt đầu tuôn chảy
Chảy về ngày mai, nơi hàng rào chân trời nở mãi mùa hoa lạ
Chảy về hôm qua phần sống của người
Trong chiếc áo những lối khâu giấu một nửa mặt chỉ
Quanh Người Nông Dân Già giờ đây
Dâng lên
Ngân lên
giàn giụa những cái tai - những hồ nước cạn.
Những ngôi sao vùi trong mây tối
Vừa nảy chồi xòe lá sáng lung linh
Và lúc này, lá phổi trong ngực người
Được giặt giũ, phơi phóng và gấp lại
Cất trong rương thơm kí ức lên mười
Và lúc này, người mặc lá phổi mới tay dài
Thường bay qua cánh đồng mỗi ngày cuối chiều
Và dừng lại trên đầu
Khâu lặng lẽ những hơi thở rách
Và lúc này
Ngôi nhà mang đời sống mới
Bữa tiệc tự do đang giục giã nhóm lò
Mang đời sống mới chiếc giường, bàn ghế, và cốc, chén
Trên dây phơi một đời sống mới, trên sân, lối ra vườn và rau cải đắng
Đời sống mới khua vang bát đĩa, trầm trầm củi khô, và háo hức ấm đun nước
Đời sống mới rạng ngời gạo, rực rỡ ớt và lấp lánh lưỡi mới của dao
Đời sống mới những gương mặt, những bước chân, những thì thào qua dậu
Những ngọn đèn sáng mới một đời sống và khói mới những nén hương
*
Người Nông Dân Già, và lúc này,
Đang tĩnh tụ. Đang trôi, và đang sinh nở
Trên cánh đồng vải liệm xôn xao
Âm nhạc đến với người – Âm nhạc không bao giờ bị vấy bẩn
Đến trong trống – linh hồn của kiêu hãnh, khát vọng mang cảm xúc vĩ đại
Đến trong nhị - Linh hồn những goá bụa chói sáng và nước mắt đẹp buổi tối.
Đến trong kèn – linh hồn những cổ họng chứa đầy ánh sáng bi thương
Bị chém đứt trong cơn phản loạn của phẩm hạnh ngôn ngữ.
Âm nhạc phủ miền cây lá xum xuê, nồng ấm quanh người
Âm nhạc tưng bừng mở những mùa hoa nến
Âm nhạc lùa gió từ mọi đỉnh núi, và nước từ đầu nguồn mọi con sông
Âm nhạc đến thổi ấm những tiếng gọi đã chết đột ngột vì lạnh
Và không còn gìn giữ, dọc châu thổ, không giấu giếm điều gì.
*
Và lúc này, Người Nông Dân già khép cửa ra đi
Còn lại bên thềm mắt vệt loáng ướt trăng
Đọng lại ngàn năm - muối của ánh sáng
Chỉ còn lại trên những ngón tay trải dài
Con đường vô tội của bài ca ngũ cốc
Và Cậu Bé đi gọi tên linh hồn đất
Bằng những cách gieo âm tiết của riêng mình
Chương IV
Những người đàn bà già của làng đồng phục màu nâu
Đến quanh Người Nông Dân,
Những cái cây mảnh mai, xào xạc
Tóc họ chói sáng, tung những tia trắng vô tận
Mắt họ mở một vũ trụ tối đến trong vắt và sáng đến u huyền
Họ ngồi xuống trong vòm sáng vang vang của nến
- Xin chào Người!
Họ cất tiếng và mỉm cười
Họ đung đưa như lá, như hoa, đung đưa như quả
Họ đung đưa như khói, như lửa và như nước sóng sánh
- Xin chào Người!
Họ cất tiếng Thời gian
Những ngày đổi mùa trên đất đai xứ sở
Họ cất tiếng và những cây lưu niên trong vườn quên đi lớp vỏ già của chúng
Những cái rễ lại bước đi và nhựa
Lại dâng lên tràn trề đỉnh đầu cây
- Xin chào Người !
Và bắt đầu họ hát
Bài hát về sự sinh ra và chiếc áo:
*
- Chúng ta sinh ra, chỉ có sinh ra...
Chúng ta sinh ra, non run rẩy, trong suốt run rẩy và chói lòa run rẩy
Chúng ta sinh ra, phủ ngợp phăng phắc, bền vững phăng phắc, và tinh kết phăng phắc.
Chúng ta sinh ra bằng các cách sinh ra
Chúng ta sinh ra bằng các cách sinh lại
Chúng ta sinh ra bằng các cách biến mất
Và những chiếc áo theo chúng ta
Những chiếc áo yếu đuối từng khóc ròng theo hai cánh tay buổi tối
Những chiếc áo kiên nhẫn và bạc nhược theo hơi thở chúng ta
Những tàn tạ, xum xuê, khởi xướng và kết thúc
- Chúng ta sinh ra, chỉ có sinh ra
Chúng ta sinh ra miên man, phủ ngập những cánh đồng cái chết
Chúng ta gửi vào cỏ cây, vào đất, vào nước
Vào những đám mây, những ngôi sao, vào những dãy núi
Chúng ta gửi vào ngôi mộ, vào cả mùa cải táng
Vào bóng tối. Chúng ta gửi, vào ánh sáng...
Vào chính hơi thở đã mất bởi chúng ta, đánh cắp bởi chúng ta
Và những chiếc áo mọc quanh chúng ta
Đấy những lá của chúng ta
Đấy hội họa, đấy kiến trúc – Những thẩm mĩ tội lỗi
Đấy reo vang của vải, đấy bệnh câm của vải
Đấy rũ rượi, căng tràn. Đấy giản đơn, tha thứ
- Chúng ta sinh ra, khúc rốn thời gian biền biệt
Chúng ta sinh ra khóc rống những dòng sông
Chúng ta sinh ra, lửa cháy mãi trong bếp, trên đồng, trên đỉnh núi không hề đứt quãng
Và những chiếc áo đại diện phía thị giác chúng ta
Những chiếc áo bị hành hình trên dây phơi mang ý thức của nước
Bay lên khỏi răng hàm của sự mục mủn
Bay lên và cười và nói
Ở mọi nơi chốn của Nhật Nguyệt
Chúng ta sinh ra....
sinh ra...
thanh đới hiện lên cầu vồng bảy sắc
- Xin chào Người !
Những vòm họng được cọ rửa
- Xin chào Người !
Và hoàng hôn rực rỡ
Có nỗi đau chưa nguôi trong tự do của vải
Đó là sự tự vẫn của may sẵn
Những chiếc kim vừa nguyền rửa vừa khâu dọc mí mắt
- Xin chào Người !
Và chiếc áo mới đang hình thành
Tà áo chạy qua hoàng hôn đắm mê, qua bình minh lưỡng lự
Cuối đường kim dội lại tiếng Người
Chương V
Trong thống thiết, đắm mê, rền vang của trống, kèn và nhị
Chiếc quan tài dâng lên mãi, dâng lên... đám mây ngũ sắc
Lửa nếu reo cùng gió, những lá cờ của bản chất ánh sáng
Dâng cao mãi, dâng cao... con thuyền rồng trong hải lưu không gian cuồn cuộn
Những hồ nước mắt dâng đầy, những dòng sông nước mắt giàn giụa, không bờ bến
Cây hai bên đường dựng lên những lá cờ sáng bạc
Cậu bé đi dưới lá cờ chủ ngũ sắc, dẫn đầu
Những lá cờ đuôi nheo, những lá phướn, tươi ròng, chảy xiết trong gió
Hiện lên trong máu cậu bé con đường ngũ cốc tương lai
Hiện lên trong mắt cậu bé ánh sáng của ý thức diệp lục mới
Hiện lên thế giới những lá cờ tốt tươi trong giấc ngủ đất đai
Và âm nhạc dâng lên xứ sở
Bóng thể xác tan đi trong ánh sáng chan hòa
Những người đàn bà già của làng đồng phục màu nâu
Những trụ cầu mảnh mai, suốt đời bền vững
Họ dựng lên cây cầu
Và con đường vươn ra lộng lẫy
Cây cầu bắc mãi vào xa xôi, bắc mãi vào gần gũi
Cây cầu lan xa tiếng cười
Ánh sáng lướt qua những trụ cầu nâu
Và Người Nông Dân Già đi - vệt sao băng chói trắng
Những người đàn bà già ngước lên và hát
Lời hát sum vầy như đất vun, như thóc vun và như lá xum xuê
Họ hát từ chân lư đồng, ra bậc cửa, ra ngõ, ra con đường và ra vĩnh viễn
- Người đang đi. Kìa ! Người đang đến
Con đường Người không thay đổi, không mở đầu, không kết thúc
Người đang đến. Người đang trở về
Con đường tinh kết. Con đường lan tỏa
Chúng tôi thấy Người trong Một và trong Vô vàn
Đâu cũng con đường... trong huyết, trong cốt
Trong cỏ cây, trong đất, trong nước và gió
Và trong những biên giới của hư vô chưa sinh nở con đường
*
Và Cậu Bé đi, chỉ nghe rung mười đầu ngón tay, tiếng chảy của máu lên cờ ngũ sắc
Đi qua những ngôi nhà đang sụp lạy, loang lổ hoàng hôn
Đi trong im lặng của riêng mình, nhưng nhẫn nhục không được phép lên tiếng
Đi như một trụ cầu mọc lên để đỡ lấy một giọng nói
Những người đàn bà già của làng biền biệt và bền bỉ, không thể nào gục gẫy
Những vầng trán khô sạch, hắt lên ánh sáng trầm
Những đôi mắt gìn giữ phần sáng xa xăm như lửa trên đồng sắp tắt
Đi và hương dậy thơm và răng đen lóng lánh:
- Con đường Người chảy thấu qua bóng tôi chúng tôi
Dậy lên cơn mơ, đằm thắm giấc ngủ
Nụ cười đổi ngôi lướt trên môi tối
Bóng đêm thay mùa vọng tiếng sột soạt ấm áp và quen thuộc
Và bình minh sang trọng đang phơi tóc trong bóng tối
Những mí mắt cổ, héo khô được tưới tắm, non tươi và ứ nhựa
Và cái nhìn không biết chớp nổ bung những vỏ mắt dày
Trong những hốc tối khổng lồ chúng tôi ngửa mặt
Nhìn con đường của Người, và chúng tôi đẹp chan hòa
- Con đường Người chảy thấu qua ngôn ngữ chúng tôi
Hồi sức những âm tiết đơn, sinh sôi đa bào
Mang ý nghĩa mới tiếng gọi, tái sinh mãi tiếng vọng
Ngôn ngữ máu minh chứng chúng tôi
Ngôn ngữ ánh sáng minh chứng con cháu chúng tôi
Chúng tôi ngước nhìn con đường Người và chúng tôi đẹp bền vững
*
Và Cậu Bé đi, trong tiếng đập rền rĩ của cờ ngũ sắc
Đập rung ánh ngày và vọng đến những cánh rừng đêm
Nơi những lá cờ đã say ngủ, quên cả mùa di cư, quên những con đường gió
Giờ dập cánh bay lên, lượn quanh cờ ngũ sắc, theo hình trôn ốc
Và Cậu Bé đi, không phải để dựng lên một lá cờ khác
Chỉ đi như một trụ cầu để đỡ lấy một giọng nói
Chương VI:
Những phần sống ra đi, những quả đồi mọc lên
Mọc lên những quả đồi đã mười năm, một trăm năm, một nghìn năm và hơn nữa...
Mọc lên không buồn vui, không so sánh. Những quả đồi câm
Câm trước lãng quên, trước tưởng nhớ, trước chân thành, giả dối.
Những quả đồi...
Mọc trên mọi ý đồ, trên thù hận ngớ ngẩn, trên lòng vị tha sống sượng
Mọc trên mọi tội nghiệp, mọi ngạo mạn, trên cả sự phát khóc
Đã mười năm, một trăm năm, một nghìn năm và xa nữa...
Mọc lên dạy dỗ những phần sống hoang tưởng, những phần sống lang thang
Những phần sống cay đắng, ngọt ngào, những phần sống trong bản ghi nhớ
Những phần sống điên rồ sức lực để cứu chữa
Ngón tay thứ mười biến mất trước khi nhìn thấy
Cứu chữa ngón chân thứ mười một không lý giải và cái chớp chậm của mắt mù
Mọc lên những quả đồi, mọc lên... để cứu chữa những bí mật có công thức.
Và giờ đây đang mọc lên một quả đồi mới
Vẫn mọc những quả đồi, và còn mọc, mọc bạt ngàn
Sự cứu vớt quá ít ỏi và hiêu nghiệm, nhưng vẫn mọc
Mọc kiên nhẫn, không có gì kiên nhẫn hơn.
Mọc lên chầm chậm,
Chậm hơn cả sự mọc răng
Chậm hơn cả tóc mọc,chậm như sự nói thật của chúng ta
Và những người đàn bà già đồng phục màu nâu
Đi vòng quanh quả đồi mới mọc trên một châu thổ máu vừa biến mất
Những vòng, những vòng... đẹp hơn cánh lượn của chim phượng
Và trong bóng tối của máu, phun chảy địa tầng mới
Những vòng
Những Vòng
Họ hát
Bài hát gieo trồng vĩ đại nhất
Và bội thu trong mọi ngóc ngách bi thương, trầm uất này:
-Chúng ta gieo hạt. Chúng ta gieo hạt.
Sứ mệnh của chúng ta, sứ mệnh không bao giờ được nói trước.
Chúng ta gieo hạt, những ngôi sao đổi ngôi.
Đường bay của ánh sáng vang tiếng vỗ cánh bóng tối.
-Chúng ta gieo và đất đai mê man, đất đai bất động
Gieo vào giấc ngủ hạn hán - những vết nứt chúng ta
Gieo vàng giấc ngủ úng lụt - những tù đọng chúng ta.
- Chúng ta gieo vào sự chối từ, gieo vào cơn dị ứng
Gieo vào những hốc chân răng gẫy, những lỗ chân tóc rụng
Gieo vào những lỗ tai điếc, những lỗ mũi ngạt, vào những hốc mắt mù
Gieo vào giường ngủ, vào chăn chiếu, vào giày và tất
Gieo xuống những hôn phối, những ly dị, gieo xuống những cắt rốn
Gieo xuống những ngạt thở, những nức nở, những quằn quại rên xiết
Gieo xuống những kinh hoàng, những chui rúc trốn chạy, những cơn dại
Gieo xuống những bệnh đao, những máu trắng
Gieo xuống những bại liệt, gieo xuống những tự vẫn
Gieo xuống những bóng tôi mê man đang xiết bỏng cặp môi đen vào ánh sáng đầm đìa.
*
Những người đàn bà lượn như chim phượng, những vòng, những vòng...
Và rộng mãi tận cánh đồng bị lãng quên trên những bến bờ xa.
Họ gieo xuống, và ra đi...
Họ gieo chính họ, và không trở lại
Chỉ còn những dấu chân lớp lớp hoá vào đất
Chỉ còn lại trong gió thì thầm mãi khuya
Chỉ còn vệt nâu thẫm loang dài trên sứ sở
Chỉ còn lại trong đôi mắt buồn Cậu Bé, ánh sáng vô bờ
Và không ai lúc này nhìn thấy vết nối của ánh sáng.
Chương VII
Bóng tối gọi từ bên này đến bên kia cánh đồng
ngày của trống, nhị, kèn đã cài then cửa
Ngày của cờ ngũ sắc, cờ đuôi nheo, của phướn đã gấp lại
Hạt đã gieo và phục kín trên con đường độc đáo của đói khát và hy vọng
Sự nghi ngờ của đất đã trĩu nhẹ mí mắt và mũi đã thở đều đều.
*
Và Cậu Bé đến, bầu trời rền rĩ những ngôi sao đang mọc
Mọc cả những ngôi sao mù trong im lặng kim cương
Có tiếng rống khàn khàn những luống cày úp mặt
Và tiếng vật vã quen thuộc của nước trên những cánh đồng xa
và trên những điều kia, phủ phập cơn mê nỗi buồn số phận
Và trên cả nỗi buồn là giọng nói.
*
Cậu Bé đến sờ tay lên từng gương mặt mộ
và máu không bào giờ cũ, rống vang trên đầu những ngón tay
Rỗng vang đến vỡ họng, bởi nỗi sợ không được nghe thấy
Cậu Bé đến và mỉm cười.
*
Và giờ đây mọc lên một quả đồi mới, mọc lên một người bạn
Mọc lên không sụp lở bởi cơn mưa lầm lạc, khốn cùng
Mọc lên bên cạnh Cậu bé và lộng lẫy song đôi, và thấu hiểu song đôi
Và im lặng cùng nhau tròn sự đợi chờ của thế giới những lá cờ say ngủ.
*
Đêm vĩ đại và linh ẩn đã chuẩn bị con đường cho Cậu Bé
Những quả đồi tự xưng tên tuổi thật của mình
Tất cả thức dậy và đứng lên, những quả đồi bóng tối
Thức dậy không quờ tay tìm đèn và không cả ho khan
Thức dậy và rút những chân hương ra khỏi ngực mình
THỨC DẬY ĐỂ CHÀO ĐÓN MỘT GIỌNG NÓI
Hà Đông, tháng 7 – 1995
(còn nữa)
----------------------------------------------------
Tranh đầu trang của Nguyễn Quang Thiều
