Chạnh niềm thôn dã
• Khúc một
I
Tôi sinh ở thôn quê, mỗi lần gặp mùa gặt như thấy người thân.
Mơ hồ mình có lỗi với ai đó nơi cánh đồng trải vàng dưới nắng thu. Từng bóng người khuất dần thôn xóm buổi cuối chiều sương khói nhạt nhoà.
Mỗi câu thơ ra đời dấn sâu vào quên lãng như mùa màng trườn qua lam lũ, tìm về góc tối.
Mọi ngả đường dẫn tới im lặng, như mẹ tôi trở về vĩnh hằng ngày mưa lạnh cuối thu. Cánh đồng qua đêm sương thấm ướt, những chiếc xe nặng nề chất đầy lúa.
Sáng tạo nảy sinh trong âm thầm thăm thẳm tựa thân cây bền bỉ vận nước từ lòng đất, một sớm nào đó bất ngờ trổ hoa ngào ngạt.
Những câu thơ - mối ràng buộc duy nhất nối tôi với thế giới rộng lớn bao la tuổi thơ. Nơi ấy, những người thân từ bao giờ đã hoá thành mùa vụ.
Mùa màng dựng thiêng liêng những bó lúa phất lên chân trời cánh đồng cuối thế kỷ.
II
Đám tang tiễn đưa mẹ tôi vào một ngày mưa lạnh ngổn ngang cánh đồng gặt dở. Những con đường đắp đất lầy lội. Mẹ nằm xuống trong lời chèo đò người già cùng xóm. Bên kia là bến thực, bên này là bến mê. Mưa nặng hạt, những người già bền bỉ đi vòng quanh mộ trong lời kinh trầm cảm.
Có lẽ suốt đời tôi mang theo bản kinh cầu vào phút mẹ nằm sâu trong lòng đất. Tôi nhận ra: có thế giới bên kia. Vừa dời con đò, mẹ tôi bước lên bờ, qua bãi ngô là con đường trồng phi lao cao vút. Cuối con đường phi lao là xóm bãi. Có bến đò sang quê ngoại chờ mất nửa ngày.
Đám tang tiễn đưa mẹ tôi ngổn ngang cánh đồng gặt dở. Tôi kịp về nhìn mẹ lần cuối, Người thanh thản yên nằm chiếc giường vĩnh cửu. Có lẽ chuyến đò cuối cùng mẹ về thăm ngoại.
Từ dạo ấy, tôi chờ đợi, thường thấy mẹ trở về trên những cánh đồng vào gặt cuối thu.
III
Những bóng lúa trong mơ hiện những ngày đói kém, mẹ ướt sũng nước mưa mang về bó lúa nảy mầm.
Ôi, những bông lúa chiếc - thuyền lớn chở niềm vui của mẹ. Cánh đồng mẹ chẳng thể mang theo.
Trên con đường từ nhà đến nơi mẹ nằm, nền ngôi chùa xưa đã thành hồ nước.
Ngày bé tôi học lớp vỡ lòng trong ngôi chùa ấy. Những pho tượng dời về đâu? Dời về đâu cây cườm cườm cổ thụ tách vào mùa thu những hạt màu đỏ. Những hạt cườm vãi về các phương trời, mọc lên những cây cườm cườm mới.
Trong những giấc mơ của tôi hiện lên những bông lúa, mẹ mỉm cười. Rồi những hạt lúa từ từ mở ra, cong cong mái ngôi chùa dưới bóng rợp cây cườm cườm cổ thụ.
IV
Tôi ngồi đây nơi năm cùng tháng tận, trang giấy trải rộng cánh đồng nứt nẻ sau vụ gặt. Ôi, cũng một kiếp người.
Mẹ hiện về niềm hiu quạnh đơn độc. Gió san sát con đường cuối năm, sau luỹ tre già ngôi nhà lợp rạ, sau tấm dại thưa lùa hơi lạnh. Mùa đông ảm đạm, mùa xuân ẩm thấp nợ nần. Kỷ niệm lẩy bẩy hanh hao nghèo khó.
Những bông hoa đồng nội mỏng manh quên lãng đua nhau nở bên bờ quê nhắc nhở sự đơn sơ đạm bạc, tựa từng giọt mật đọng lại ký ức thời thơ ấu.
Mỗi bận đông qua, xuân về, tôi chạnh nhớ thôn làng. Dựng lên phía chân trời hình ảnh mẹ tôi lam lũ nghèo khó. Tuổi thơ rét mướt, ngai ngái con đường sương phủ cuối đông.
V
Ôi những đám mây – con thuyền trôi về thơ ấu. Bình dị, xinh xinh bông hoa cỏ, những bông hoa nở rộ tô điểm cho sự trống trải quên lãng cánh đồng.
Những buổi sớm mờ sương băng qua bờ ruộng ướt, người ngây ngấy sốt, mùi cỏ toả lên ngai ngái. Những bông cúc dại nở muộn mằn vì một thời rất xa nào đó.
Tôi không nói với mẹ, nằm mê man cho tới cuối chiều. Trong cơn mê sảng, nghe tiếng gọi, vùng dậy chạy ra cánh đồng, sương khói giăng kín không nhìn rõ bóng người.
Cứ đuổi theo hoài tiếng gọi nơi chân trời, tuổi thơ tôi tựa hồ đám mây vô định trong hoang vắng quên lãng, không để lại dấu vết gì ngoài nỗi thắc thỏm lo âu của mẹ.
Ôi! Thôn dã. Suốt đời tôi hoài vọng về người. Dù bỏ lại nắm xương tàn nơi đất khách, ở đấy mãi còn Mẹ và tuổi thơ dựng đài kỷ niệm trên cánh đồng quê kiểng mờ sương.
• Khúc hai
I
Bông hoa cỏ dịu dàng thiếu nữ
thôn quê ăm ắp nước và gió
thôn quê khát khát chân trời
Cánh đồng bao la dập dờn tiếng hát
hồ nước đụn rơm
cây cầu gỗ
hội hè thên quê sênh sáo nhặt khoan
Bông hoa cỏ dịu dàng thiếu nữ
các nàng tiên thiên giới tụ về
II
ánh sáng tắt dần. Mùa hạ sắp hết
hoa sam đất khu vườn cổ tích
Tuổi thơ nồng nàn lam lũ
bông súng thần tiên ngạo nghễ mặt đầm
Nở hoang tàn bụi thục lan rực màu huyết dụ
tôi bị hất bên lề ngày tháng
may chăng còn kỷ niệm thôn quê?
May chăng không hất ngoài niềm thương nỗi nhớ
mẹ giờ này dờ dẫm dậu thu
lá mùng tơi thấm hơi sương đồng đất
Tha thứ chăng?
Hiển hiện niềm quên lãng
bông súng thần tiên ngạo nghễ mặt đầm
suốt đời ngụp lặn
hoà - ánh - sáng - nồng - nàn - trong - trẻo - bao - là…
Ký ức thu
• Khúc một
1
Lần đầu sau những năm dời núi
tôi thức buổi mai chưa dậy
ai nhắc nhẹ
hơi sương se se
ngậm vành trăng nền mây râm rấp ướt
Chắc thu về những ai chờ đợi
những ai nhắn nhe
những ai chào hỏi
thu dọn mình đêm giông bão mù trời
2
Vừa giấc mơ sầu muộn
mình trở về ngơ ngác
bạn bè lặng im, lặng lẽ bỏ đi
ngang qua công trường ngổn ngang đất đá
chạy mãi, chạy mãi… - Bộn bề cát bụi
Trơ trọi quả đồi không còn ai ở
những dãy nhà nắng gió hoang hoang
con đường dốc xưa buông chùm hoa lạnh
Thơ ấu thấm nền trời hiu quạnh
thoáng màu xám dãy núi xa xa hình con thằn lằn chợt hiện
theo triền đồi sực mùi hoa sể
một lối mòn vắt lên chót vót
dưới khoảng với tay hồ nước sẫm dài…
3
Khắc cuối đêm chạng vạng sang ngày
tôi mang giấc mơ núi sau những năm dời núi
vừa cơn mưa tháo nước từ trời
bờ thanh táo nép quên xanh thẫm
bầy se sẻ tản về "kiếp kiếp"
Lặng thinh ngửa nhìn mùa thu
thời gian xiết trôi
tiếng thở dài luồn qua tán bàng bên vách đứng câu thơ mang lời ai đó
4
Sót bông hoa mãn hè thắp vội lên ngọn lửa
thu đâu tìm tôi, tôi tìm thu đấy
ký ức xếp chồng mùa
Bên gốc cây sần sùi treo chùm tầm gửi
mây đi mưa tưới
ồ cân đai mũ miện
bức tượng đá xanh
con đường dương liễu
thiên hạ lướt qua
Xô vầng trăng mấy mươi mùa ngậm kín
ngang qua giông bão
ngang qua miền tĩnh mịch
lộ tấm thu
Một khối tình son
•Khúc hai
1.
Vẫn biết mùa thu là của chung thiên hạ
tôi bồn chồn heo may rải phố
mái trưa ram ráp hanh hao
Bao suy tư từ mùa hè sang thu chưa ngỏ
băng qua con đường nặng nhọc
nắng hạ chưa nhạt
bão thu rung trời…
Bước qua tuần mưa ngấm đầy hơi lạnh
chốc ở chốc đi, nói cười chưa dứt
2.
Phả về đây hương nước ao đầm
phong vị thôn quê tưởng lắng xuống, chốc trồi lên dậy dậy
bông dành dành bờ ao lộ trắng
tiếc, đuổi bắt hoài tít tắp, chẳng còn dịp quay về con đường nồng nã
bùn đất rong rêu tuổi nhỏ
thanh thiên tiếng chim bày tỏ
ôi, mùa nước tiết thu
dẫy đầy nỗi nhọc nhằn của mẹ
Người thân lần lượt yên nằm cánh đồng trải rộng
đến lượt mình, liệu được về yên nằm bên những người thân?
Những cơn mưa ướt đầm chiều tối
3.
Trái mướp xanh đung đưa bờ dậu
nói gì đi, sao lặng im rợn ngợp
Con dế như ta, náo nhiệt bỏ đi, buổi hoang vắng tìm về
quên chùm bưởi gác vàng mái rạ
4.
Chợt thức nửa đêm ngõ sâu mưa lộp độp
ngỡ gặp lại người thân
ngỡ sờ lên kỷ vật
Người xa xa thật
kỷ vật còn…
Mải cuốn trăm ngàn toan tính
Nếu không có mùa thu chắc gì kịp tỉnh.
Kỷ niệm phả về sực nóng
chiếc lá đầu tiên nằm dưới gốc ngô đồng
1995-1997
----------------------------------
Tranh đầu trang của Nguyễn Quang Thiều
