(tập thơ I)
NHÀ XUẤT BẢN HỘi NHÀ VĂN 1999
Lễ tạ
Con đường
Con đường
Con đường
Dắt ta về hồ nước cũ
Phăng phắc một lá sen già
Đợi ta trên miền nước lặng
Hỡi người hái hoa kiếp trước
Kiếp này có hoá bình không
Phải đào ba tấc đất sâu
Mới tìm được người uống rượu ?
Phải lên đến bảy tầng trời
Mới tìm được người hầu chuyện ?
Ngẩng mặt một vầng mây đỏ
Nổ vang tiếng sấm lưng trời
Cúi đầu một miền cỏ trắng
Nở xoe tám hướng bốn phương.
Ra đi từ hồ nước cũ
Con đường
Con đường
Con đường
Đoản ca về buổi tối
Khi những ngọn đèn lần lượt tắt và chúng ta đi
Tất cả những người chết trở về thành phố
Trà trộn trong những linh hồn thánh thiện
Những linh hồn ân hận, những linh hồn say đắm là những bóng ma
Một cánh cửa khẽ rít lên, một cái cây chợt rung xào xạc
Một con chó bị xích bỗng sủa thảng thốt
Những đám mây chầm chậm vắt ngang ánh sáng vầng trăng
Gió thổi những tấm rèm tung lên rồi buông xuống bất động
Những người chết trở về đông hơn những người đang sống trong thành phố
Họ trở về và sống trong đời sống của chúng ta
Những người chết đi lại lũ lượt ngó nhìn mọi nơi
Họ ăn uống, tắm rửa, trò chuyện, cười khóc ...
Họ tiếp tục sống một đời sống bị đột ngột cắt đứt
Họ tiếp tục mơ những giấc mơ bị tan biến giữa chừng
Và những bóng ma trà trộn trong họ gấp gáp thực hiện
Những mưu mô của chúng, những tội lỗi của chúng
Bởi thế đời sống trong đêm của chúng vốn ngọt ngào và êm ái
Lại chứa đầy những tiếng thét, những chuyện đau buồn và bất trắc
Những người chết trở về mượn thân xác chúng ta, mượn giọng nói chúng ta
Chợt ai đó trong chúng ta choàng tỉnh trong đêm và nức nở mãi không thôi
Nức nở và nói về tội lỗi khủng khiếp của mình không một ai biết đến
Một ai đó nguyên quần áo ngủ bỏ nhà đi ra hồ nước
Trong mắt người ấy chỉ có một con đường từ bờ chạy xuống đáy hồ
Một góc phố một hiệu kim hoàn bị phá cửa
Và trong quán rượu một người say đâm chết một người say
Một ai đó mở tủ lanh chứa đầy thực phẩm, ăn ngấu nghiến rồi lăn ra ngủ tiếp
Một ai đó cất giọng van vỉ bên ngoài cánh cửa khoá chặt và nói lời xin lỗi
Một ai đó thù hận một ai đó, giờ bò đến bên nhau
Cả hai lảm nhảm như bệnh tâm thần rồi rên rỉ trong ái ân đến tận khi trời sáng
Trong lúc một ai đó cầm một con dao đi tìm một ai đó
Thì một kẻ giết người đến bên mộ nạn nhân than khóc
Một ai đó đầu tóc rũ rượi bới tung giá sách tìm một cuốn sách bị lãng quên
Và một ai đó thắp một cây nến
Và thì thào mãi trong bóng tối khổng lồ với những câu thơ
Cánh cửa vẫn rít lên, cái cây bất chợt rung
Và con chó bị xích thảng thốt sủa
Những người chết trở về mượn nhà cửa, đồ đạc và phương tiện của người đang sống
Mượn công việc của người sống, mượn lý do của người sống
Và đôi khi mượn cả giấy khai sinh của chúng ta
Bởi thế máu vẫn chảy, lời thù hận vẫn vang lên
Cùng với lời thú tội và lời xin lỗi
Sự phản bội vẫn diễn ra trong khuya khoắt
Cùng tình yêu đau đớn, thuỷ chung
Rồi chó ngưng sủa trong các ngõ phố
Những đám mây đã xa khuất
Từ phía những ngôi sao các thiên thần bay về
Đậu lên trán những đứa trẻ đang say ngủ
Những đưa trẻ lẻn dậy trốn bố mẹ và đi ra khỏi giường
Chúng che kín đèn chỉ để lọt ra một tia sáng nhỏ
Và bí mật chúng mở từng trang sách của một cuốn sách
Đọc đến trang cuối cùng và ngủ gục
Trong mơ chúng mang những gương mặt trong sáng bay lên
Những thiên thần đã mượn gương mặt chúng, giọng nói của chúng và tâm hồn chúng
Để vừa bay vừa ca hát đêm đêm trên bầu trời thành phố
Và bài hát như những ngọn gió của đêm gần sáng
Xoa dịu những hung hãn, những tội lỗi, những nức nở...
Vào một giấc ngủ như những người bệnh sau cơn đau
Như những người điên thiêm thiếp sau những gào thét
Thành phố được chữa chạy, được hồi sức trong buổi rạng đông
Bầu trời trên những mái nhà yên tĩnh và xanh thẳm
Tất cả cửa đã mở, đã đánh thức những đứa trẻ với gương mặt ngái ngủ
Những thiên thần đã mượn gương mặt chúng, giọng nói chúng và tâm hồn chúng
Để hiển thị và bày tỏ và ở lại
Trong thành phố còn đầy lú lẫn và tội lỗi của chúng ta.
Độc thoại
Trên cánh đồng mênh mông, cỏ không đặt ra nghi lễ bốn mùa
Tôi trở về tìm nơi không có tiếng người, không có bóng cây
Bền bỉ hơn sự im lặng, lưỡi cày từ tháng Giêng thuở trước
Dựng lên những luống đất của cơn mơ, một người lạ đến gieo trồng
Giữa cánh đồng mọc lên đỉnh núi mù sương của trí tưởng tượng, đại bàng đến đậu
Tất cả những mũi tên tẩm độc bắn vào nó đều hoá thành lông vũ réo vang
Sức mạnh đại bàng, niềm kiêu hãnh đại bàng là không than thở
Nhưng sự bất trắc khôn cùng lại chính cái tên
Và tôi bắt đầu cuộc trò chuyện với chính tôi để chống lại sự can thiệp
Của những gì không là tôi mà lại giống tôi
Một đầu bàn tôi ngồi, đầu kia là ảo ảnh
Bên cạnh chúng tôi đào sẵn huyệt sâu
Đặt giữa bàn, ngôn ngữ cuộc trò chuyện, nửa trắng nửa đỏ
Như quả táo trong truyện Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn
Những cái lưỡi để phát nổ những đơn âm bắt đầu rướn chạy
Một cái chết đang chờ, hoặc ảo ảnh hoặc tôi.
Bức thư đề ngày 25 tháng 12
Ngày 25 tháng 12
Năm 1997
Bắt đầu bằng chúng ta.
Tất cả ly chén bày hết lên bàn
Những nắp chai bật tung
Chúng ta lao vào uống.
Với thói quen khốn khổ, chúng ta bắt đầu nói
Chúng ta gào lên, chúng ta khóc rống
Chúng ta giống những con bò trong đấu trường
Chúng ta săn tìm xác chết những con tôm trong lọ mắm
Theo cách của chim ưng
Chúng ta xé những chiếc bánh mì
Bằng động tác của báo
Chúng ta cắt dao vào ngón tay trỏ
Nhưng xuýt xoa ngón tay cái
Nhìn xuống gầm bàn chúng ta chửi
Chiếc giày chân phải
Hay tranh chỗ chiếc giày chân trái
Chúng ta giành nhau làm kẻ lưu manh
Thực tế chúng ta vô cùng ngờ nghệch
Chúng ta dễ dàng tha thứ cho nhau
Bởi chúng ta không dám kết tội
Chúng ta ngợi ca nhau
Bởi chúng ta không tìm được
Những ngôn từ để tố cáo bản thân
Ngày 25 tháng 12
Năm 1997
Căn phòng mịt mù khói thuốc
Giống những đám bụi đấu trường
Và tiếng chúng ta gào thét
Bi thương và hèn yếu làm sao
Chúng ta rót rượu tràn chén mà không hề biết
Và chúng ta không hề biết
Sự lừa dối rót đầy chúng ta.
Và lúc đó có người đứng dậy
Đi vào bóng tối
Và quay nhìn lại
Thấy mình mẩy chúng ta cắm đầy giáo
Phóng tới từ một đấu trường khác.
Những người lang thang
Mở đến rách mắt
Những người lang thang
Không tìm thấy đường về nhà
Họ đứng trước bức tường
Gọi mãi bóng mình bằng cái tên xa lạ
Và trên đầu họ vòm cây
Khóc mãi giọng khàn của gió
Họ chạm tay vào bóng họ
Tủi thân vì cái bóng vô tình
Từ bóng tối một ô cửa hiệu
Những manơcanh nhìn họ vô hồn
Và một chiếc áo cưới
Không làm sao nhấc nổi ống tay
Họ lục tìm trong túi áo
Lấy ra một mảng giấy nát nhàu
Có thể đó là một bài thơ
Có thể là bản di chúc
Nhưng họ không thể nào đọc được
Những dòng chữ viết trong bóng mảnh giấy trên tường.
Bài ca những con chim đêm
Như chỉ còn con tàu nhỏ ngủ im lìm trên bến
Người lái tàu bỏ vào thị trấn, lang thang
Như chỉ còn sóng rì rao, như chỉ còn lại nước
Như chỉ còn xa xăm, thiêm thiếp những quả đồi
Như chỉ còn gió đi qua rừng bạch đàn thẫm tối
Buồn bã lời thở than của cây diệp lục suy tàn
Như chỉ còn tiếng chó sủa từ mé hồ bên kia
Như chỉ còn bờ sỏi dốc làm trượt chân con chuột
Như chỉ còn một người già đau răng âm ỉ
Vừa chớp mắt đã mơ thấy những chiếc răng vàng
Như chỉ còn người gác đêm ngủ ngồi trên ghế
Giấc ngủ đầy tiếng hô hoán và chạy ríu cả chân
Như chỉ còn một con cá nhỏ bơi theo ánh sáng vì sao
Như chỉ còn người đàn bà ngủ vùi trong chiếc chăn xa lắc
Như chỉ còn mình tôi, như chỉ còn một bàn tay
Như chỉ còn một giây câu và mẩu mồi cuối cùng bất trắc
Như chỉ còn ánh đèn trong phòng nghỉ quên tắt
Đôi tình nhân đến từ thành phố
Chết từ lâu trong hạnh phúc của mình
Nhưng không, có một tiếng, chợt vọng trong đêm
Trôi dạt trên mặt hồ mênh mông và dội vào bờ đất
Còn một tiếng vang lên từ cổ họng nóng hổi và ẩm tối
Xối vào không gian như máu ngập tràn
Còn một tiếng, con chim đêm, đập cánh và vọng xuống rền rĩ
Bài ca của trời xanh bị thương trên đôi cánh của mình
Còn một tiếng giống lên làm hoảng sợ những vòm cây
Làm phụt tắt ngọn đèn quán ăn khuya hết khách
Làm bật tung những răng sâu, làm mở toang cánh cửa
Làm lưỡi câu nơi đáy hồ xúc động run lên.
Tiếng chim đêm vọng về từ những đỉnh đồi bên kia
Như lần đầu nghe thấy, như lần đầu sợ hãi
Chợt nhận ra ngôi nhà của mình, nhận ra thơ ấu của mình
Nhận ra cơn mơ của mình đang đi trên con đường đơn độc
Nhận ra cuốn sách trên tay bị đánh tráo bằng cuốn sách khác
Nhận ra một lớp học thầy và trò từ lâu rồi đã chết
Viên phấn kẹp giữa hai ngón tay thầy giáo già đã phủ đầy rêu
Nhận ra dọc dãy ghế treo lên những gương mặt bất động
Nhận ra có một người cầm một cây nến trắng
Đi trong thế giới của thì thầm và của mắt ngước lên
Đã lên đến đỉnh đầu, tiếng chim đêm, cùng phía ngôi sao
Và bắt đầu đứng dậy, rừng cây ven hồ nước
Đứng dậy và mọc cao hơn, những hàng cây
Gắng thoát khỏi đày đạo của áo quần, giường chiếu
Đêm này đây, có phải đêm thế giới cuối cùng, và tôi nghe thấy
Những cái cây mọc, tiếng nghiến trục bánh xe
Những tán lá gắng vươn lên khỏi hơi nóng và tiếng giày đi đều trong thị trấn
Như người chết đuối gắng vươn lên khỏi mặt nước hồ
Mọc cao nữa trên đỉnh sự sống, để khi quay lại
Không nhìn thấy quầng sáng mù của thị trấn đêm đêm
Mọc vút qua đầu người lái tàu lang thang như một mũi tên
Giấc ngủ không thể nào mọc kịp những tán lá kia
Từ ô cửa sổ quên đóng chạy túa ra những cành lá
Khóc ròng bao năm trong ve vuốt cỗi già
Mọc theo con đường gần nhất, xuyên thủng những trần nhà
Như chỉ còn đêm nay và những cái cây phải lựa chọn
Như chỉ còn một lối đi và những cái cây mọc rồ dại
Làm tất cả đồng hồ trong thị trấn nổ tung
Mọc vút lên như viên đạn thoát nòng, và chiếc rìu không kịp thức giấc
Chỉ vọng lại xa xăm, tiếng lá thở mơ hồ
Người làm vườn trong mơ cầm kéo cắt mái tóc những đứa con
Cắt cả tóc của chính mình, cắt cả vào mây trắng
Và thị trấn sớm mai như chưa nhìn thấy
Chỉ còn những dấu cây bỏ mặt đất ra đi
Cả những cánh cửa gỗ cũng ra đi, cả bàn, cả ghế
Và chiếc nôi cũng ra đi, và cả một nóc nhà.
Đã phủ ngập trên mênh mông mặt hồ, tiếng chim đơn độc và rền rĩ
Những quả đồi cựa mình và lặng lẽ bước đi
Những đám mây tha phương đã trở về, đứng bên kia đầu dốc
Ngước nhìn lên trong đêm mờ sao và tôi nhận thấy
Linh hồn của những người chết trên mảnh đất này
Bay lượn nặng nề cùng linh hồn những chiếc thuyền thúng
Và linh hồn những con chó chạy ra mép nước sủa vang đón linh hồn những ông chủ
Linh hồn một bà già hấp hối đòi gặp linh hồn con cháu
Ngước nhìn lên và tôi thấy linh hồn ông nội tôi
Đang dựng lại đình làng và linh hồn bà nội
Đang đội đất đắp đê dài đến tận chân trời
Ngước nhìn lên trong đêm mê sảng của một hồ nước và như một chứng nhân
Của lịch sử lặng im và tôi nhìn thấy
Linh hồn những ông vua vẫn đắm mê linh hồn những tì thiếp
Linh hồn những ngựa bạch vẫn kéo theo linh hồn những cỗ xe
Và linh hồn những đao phủ bay song song linh hồn những cái đầu bị chặt
Ngước nhìn lên, phía bên kia hồ, hiện linh hồn con đường đất nham nhở vết ngựa, xe
Một đoàn dài linh hồn những người lính đang tìm về linh hồn những ngôi nhà
Và bên này hồ nước linh hồn những người đàn bà goá bụa
Đang xé tan linh hồn những váy và linh hồn những yếm
Đang cào xước linh hồn những bầu vú đắng cay và khát cháy họng
Bằng những ngón tay yếu đuối, dịu dàng
Và tràn ngập trên những sườn đồi kia linh hồn mồ côi của những đứa trẻ mồ côi
Đi lan man như cỏ dại mọc sau mưa để tìm linh hồn những người cha
Linh hồn của những quạ khoang đậu trên cành của linh hồn của một cái cây cụt ngọn
Kể lể như một bà già về những con mắt bị khoét và những trái tim bị rỉa
Một linh hồn ngựa chiến mình mẩy đầm đìa máu
Đến bên chúng và hí vang, làm rung cán giáo ngập sâu nơi ngực
Ngước nhìn lên trong đêm của hồ nước mê sảng và nhận ra
Dưới gốc thông già, linh hồn cái đầu của một nhà thơ đang đọc một linh hồn sách
Và bay quanh ông vừa cười vừa khóc, linh hồn ba họ
Ngước nhìn lên và cố tìm linh hồn chén rượu độc
Chỉ thấy một linh hồn ông vua cắn mãi vẫn không đứt lưỡi mình.
Đã phủ ngập mênh mông vùng hồ, tiếng chim đêm, và lan xa bất tận
Lan đến ngôi nhà cuối cùng trong thị trấn nghèo nàn đã bị lãng quên
Người đàn ông yếu hèn lần đầu trong đời tỉnh giấc giữa khuya
Mở cửa sổ nhìn phía trời xa, một ngôi sao sáng
Chợt nhận ra cái cây còi cọc trên ban công lần đầu trổ hoa lóng lánh
Và hương thơm toả rì rầm một khúc nguyện cầu
An ủi những giấc ngủ đầy thở than và đầy mộng mị
Và cứu vớt những đời sống hận thù, bạc nhược, vô sinh.
Đã phủ ngập trên mênh mông vùng hồ, tiếng chim đêm và lan xa bất tận
Lan dến một xóm nhỏ ở chốn cuối cùng của mặt đất này
Người nông dân đói nghèo đang chờ chết và con bò ốm đau đang chờ chọc tiết
Từ ngôi nhà rách nát và từ cái chuồng đầy muỗi, ngước lên
Cả hai nhìn rõ vật xung quanh trong ánh sáng vì sao
Và run rẩy nghe vọng đến một giọng nói xa lạ và quen thuộc
Người nông dân mặc chiếc áo lành lặn nhất của mình, dắt con bò đi ra cánh đồng
Tất cả lưỡi cày mai táng từ lâu trong đất đai cỗi cằn, yên ngủ, giờ thức dậy
Dựng lên những cánh buồm loé sáng, reo vang
Ngước nhìn lên, ngôi sao mỗi lúc một sáng hơn
Mỗi lúc nghe một rõ hơn như chính từ bản thân mình
giọng nói xa lạ và quen thuộc
Cả hồ nước mở ra một con mắt
Sáng dần lên một đoá hoa
Ngước nhìn lên và nhận thấy con đường
Từ xóm nhỏ chạy tới đỉnh đồi sáng lên như một vệt phấn
Người đàn bà câm mang thai, bỗng đẹp lên như một thiên thần, lặng lẽ bước đi
Hai bàn tay đặt dịu dàng lên cơn đau, và mỉm cười lướt hàm răng sáng
Người đàn bà câm đi qua những ngôn từ nguyền rủa
Những ngôn từ khiếp nhược và lừa dối ngày ngày trên đầu lưỡi chúng ta
Câm lặng xòe hai bàn tay phủ che lên mênh mông của nỗi đau chờ đợi.
Và từ căn phòng đèn quên tắt của đôi tình nhân đến từ thành phố
Từ bờ dốc sỏi làm trượt chân con chuột ăn đêm
Đến ngôi nhà cuối cùng trong thị trấn bị lãng quên
Và xa nữa, người nông dân chờ chết và con bò chờ chọc tiết
Cả chiếc dao mũi nhọn đang nguyền rủa sứ mệnh của mình
Và tận cùng đáy nước, chiếc lưỡi câu vứt đi mẩu mồi cuối cùng run lên thổn thức
Đều nghe thấy trong ánh sáng ngôi sao rực rõ
Trong tiếng bầy chim đêm vang vang những tiếng chuông vàng
Giọng nói của đứa bé trong bụng người đàn bà câm cất lên rền rĩ:
ME HÃY MANG CON LÊN ĐỈNH ĐỒI
Chính lúc này, nhanh hơn tiếng sấm, nhanh hơn cả tia chớp, chúng ta nhìn thấy
Con đường và số phận chúng ta từ một đỉnh đồi.
Đại Lải – Xuân Hoà 9-1997
Những chiếc áo
Những chiếc áo treo tường, những chiếc lồng chim
Khi anh tới gần em anh nghe tiếng hát
Những chiếc áo suốt đêm úp mặt vào tường
Khi anh cách xa em anh nghe tiếng khóc
Anh nói với em những gì rồi sẽ xảy ra
Trong bóng tối của những đêm gần sáng
Em hoảng hốt hai bàn tay bám chặt
Trên bờ bến vai anh sói lở ngày ngày
Cứ mười năm, mười năm một trôi đi
Nhanh đến nỗi anh tưởng mình đã khuất
Trong ánh sáng của một đêm Chủ nhật
Những chiếc áo giam cầm đập cánh bay lên
Bay biệt tăm những áo thuở ấu thơ
Như đàn bồ câu hoang không còn trở lại
Em gieo nước mắt như vung từng nắm thóc
Anh hiểu vì sao quần áo cũ chật nhà
Bỗng một đêm manh áo cũ bay về
Căng lộng lẫy một lá cờ vĩ đại
Những chiếc cúc sáng lên như sao buổi sớm
Anh thấy thân thể em trong bóng áo rạng ngời.
Cái chết
Lặng lẽ đi qua cầu
Chúng ta chọn con đường đến với nỗi sợ hãi
Hồ nước lại hiện ra
Em lại hoá thành thiên nga
Vì vẻ đẹp chính mình mà than khóc mãi
Than khóc mãi bên kia bến bờ mùa nước
Những thiên nga đang nhuộm cánh mình
Những thiên nga lẩn tránh bình minh
Dần quên những con đường dẫn về hồ nước
Giờ còn một con đường cắt đôi trái đất
Sau lưng chúng ta vọng tiếng khóc cây cầu
Khóc cầu xin sinh thêm một nhịp
Đưa chúng ta về một bến bờ xa
Nơi chúng ta tự do chết trên nước, tự do quên lãng
Chỉ mang theo ngôn ngữ một loài chim
Và bóng đêm đưa ta trên con tàu cũ kỹ
Vĩnh biệt nơi ta hành hạ chính mình
Trên lan can con tàu thành thần vừa sơn lại
Ta ôm nhau trong gió và nhìn về hôm qua
Thấy cây cầu tự vẫn trước mùa nước lớn
Trong tiếng rống bầy thiên nga từ chối cánh mình.
Chúng ta có quyền ăn bữa tối
Ngồi xuống đi các con
Bóng tối đã phủ đầy bàn tay cầm đũa
Trên mâm cơm chung ta biết bao giờ hết gió
Và linh hồn những nông dân
Đi lang thang trên cánh đồng
Nhìn về phía chúng ta, ngôi nhà nửa bóng tối
Chúng ta hãy nhìn lại bát đũa của mình
Đang run lên sợ hãi
Và chúng ta nhìn lại
Chính bản thân chúng ta
Đúng lúc này máu chúng ta vang lên
Kí ức của răng hàm từ từ chuyển động
Chúng ta soi lên vệt mờ hơi thở
Thấy da thịt mình nham nhở vết răng
Ngồi xuống đi các con
Và ngước mắt lên lần nữa
Bầu trời dọn ra những ngôi sao
Cho kẻ lạc đường
Và đâu thấy mênh mônh buồn bã thế gian này
nổ tung tiếng bát vỡ
Răng rắc tiếng đũa gãy
Chúng ta vừa ăn vừa đợi một Người.
(còn nữa)
- Tranh đầu trang của Nguyễn Quang Thiều
