Nhã Thuyên

mật đêm

(tập thơ IX)

(tiếp)

Hành trình

Tôi đi
gan bàn chân non nín thở đất mềm
cười mỏng tang xanh cánh muỗm Bay lên!
gió lùa cỏ thơm trăng dâng ngợp sáng

Ồ tim
mở vào thế giới
Ồ năm ngón
xoè sao xa hân hoan
đầu tiên là thử
ướm những tinh cầu nước mắt

xem này, tôi nảy ra
trăng!
Tôi đi
đông cặn ánh nhìn tay chai vết bút
lớp học thị thành
ngồi bồn chồn con thú lạ
những phố dài
có tôi trôi xác lá
bạn bè nhắc hoài gương mặt mang mất mát và tội lỗi 
tôi dành dụm được những điều đi qua tôi
Tôi đi
bóng soi sông đêm thuở lạ
bóng chìm
lênh đênh anh thuyền chài gõ hát
buồm mơ khơi
giấc ngủ len lén đợi
người cha mơ biển không về
Tôi đi
để những điều đã qua thành biểu tượng
của tình yêu
Tôi đã đi từ nơi đó
nhắm mắt giữa đồng
không thể cô đơn
Ồ tim
mở vào thế giới
Ồ năm ngón
xoè sao xa hân hoan
xem này, tôi nảy ra...
2005

(và tôi) trong những sóng mắt vô hạn

……
bởi sức mạnh tội tình nào chẳng rõ
bởi vọng niệm mặt trời cháy đỏ
bởi trong ngực nở rồi một quả tim
bởi trong tim nở một nụ yêu thương bé nhỏ
bởi trong nụ yêu thương có những giọt sương mang dáng đất nước mình và thật nhiều gương mặt đang soi vào đó
bởi trên mỗi gương mặt lại sáng trong ánh mắt
bởi mỗi ánh mắt sẽ nhìn vào thế giới và nhìn vào vô tận những mắt khác
hai mươi năm tràn bao nhiêu sóng mắt trong tim
sau hai mươi năm vẫn ước một vỏ bọc trong suốt bền bỉ giữa nhiều màu vui mắt chói chang
và tôi trong những sóng mắt vô hạn
trong một vỏ bọc trong suốt giản đơn

Nỗi Hoang Mang đến sớm         

Đó là một bất ngờ có thật, lúc đó hơi run nữa, với chính nội tâm anh, khi anh được bước vào một Nỗi Hoang Mang đến với anh trước khi nó sẽ có thể đến với mọi người. Anh nằm im và nhắm mắt, bông mình trong khoảng vắng, giữa nỗi buồn và niềm vui, giữa hoang mang thơ và văn xuôi, giữa hài kịch và bi kịch, giữa anh hùng và tiện nhân,… nỗi hoang mang về bản thân anh từ những đánh giá ngẩn ngơ hài hước của người khác, nỗi hoang mang về cái anh viết từ những im lặng của thế giới xung quanh với tiếng nói bản năng động sống trong anh, nỗi hoang mang về một con đường phù hợp từ những ồn ào khen ngợi khi anh nói đến một cái gì nằm ngoài anh lại được tưởng như là một say mê của anh... Một Nỗi Hoang Mang đến sớm như khi anh bước vào một triển lãm không mặc định hình thức tồn tại, một tác phẩm nằm buông lẳng giữa thể loại và phi thể loại, một tác phẩm trong nguyên gốc đã từ chối những quy chiếu hững hờ về giá trị…

Nhưng khi đã quen với sự có mặt của mình trong Nỗi Hoang Mang, anh đã quên mất mình đã có lúc Chưa Từng Hoang Mang hồn nhiên, như nhiều kẻ khác, tìm cách tuân thủ những quy tắc phổ biến, và trong Một Thích Thú Nhận Ra, anh bỡn cợt chính mình, tự tạo ra một khoảng hẫng của thể loại để rơi vào đó, tận hưởng cảm giác được hẫng hụt, chính lúc đó, anh đã đi qua những thời khắc bất ngờ ban đầu, anh chỉ còn là một cá thể không bao giờ hết hoang mang nhưng lại biết vờn chơi với nó như vờn mèo con vờn nắng sớm. Trò chơi của anh còn thú vị thêm nữa thêm nữa, bởi vì anh biết, làm thế nào người khác tìm được một định nghĩa về anh, làm thế nào anh tìm được một định nghĩa bằng tuyến tính lời nói về anh, bởi vì anh biết, anh chỉ là thành tựu của một khoảng hẫng đùa vui, một nỗi xuyến xao của đóa lá non xanh trong cơn mơ cũ, của một niềm tự do chưa đi trọn thành hoang dã, của một lặng lẽ ở giữa cười nói, một diễn giải bất thành của những người ham diễn giải, một đường biên giữa mờ và sáng vừa bị gió xóa dấu vết,… bởi vì anh biết, anh có thể chỉ là thành tựu của một khoảng hẫng đùa vui, một nỗi xuyến xao của đóa lá non xanh trong cơn mơ cũ, là một bỡn đùa của Nỗi Hoang Mang đến trước khi có thể đến với những người nào đó khác anh mà thôi, nhưng làm thế nào người ta biết được…
17.01.08    

Tại sao

Tại sao kinh nghiệm của một cá nhân, dù là một cá nhân vĩ đại và được tụng ca tột đỉnh bằng muôn vàn ánh mắt ngưỡng mộ và trăm ngàn cuốn sách lưu trữ tiểu sử, sự nghiệp, công lao của cá nhân ấy lại không thể trở thành kinh nghiệm của người khác, càng không thể trở thành kinh nghiệm của cộng đồng và không thể cứu vãn cộng đồng đó, ngay cả khi anh ta chịu hi sinh cá nhân mình để trở thành một thứ cộng đồng?

Tại sao cộng đồng, dù là một cộng đồng ham học, ham hiểu biết nhất thế giới, ham mày mò những phát minh đi trước, tìm hiểu những bài học của người đi trước, đúc rút thành những bộ sách tinh hoa trí tuệ… lại không thể biến nó trở thành kinh nghiệm máu thịt của một cá nhân, người ta chỉ có thể nói và viết về nó như một tụng ca một nỗi đau một xỉ nhục một nỗi tủi hổ?

Tại sao kinh nghiệm của cộng đồng này không bao giờ có thể trở thành kinh nghiệm của cộng đồng khác? Tại sao lịch sử tiến hóa của loài người chỉ là lịch sử của những kinh nghiệm nhìn thấy được: lao động bằng tay và bằng công cụ rồi công cụ thay cho lao động, nói bằng thân thể rồi nói bằng lời rồi để thân thể thay cho tất cả, còn cái làm nên kinh nghiệm, chẳng hạn những sự thất bại ở đằng sau, nỗi tuyệt vọng cá nhân hay lịch sử đẫm máu của dân tộc thì không bao giờ có thể nói ra minh xác, mà nếu nói ra lại cũng chẳng thể trở thành bài học theo nghĩa hữu dụng với người đi sau? Và tại sao hành trình của chúng ta luôn là hành trình dẫm lên con đường của người đi trước nhưng luôn luôn chúng ta ở trong tình thế của kẻ lần đầu tiên khám phá ra con đường ấy nỗi đau ấy niềm hứng khởi ấy?

Tại sao những câu hỏi của cá nhân không (thể) hướng chỉ vào bản thân mình mà thôi, khi thời gian cứ trôi và bóng tối tắt phụt vào những-gương-mặt-người-không-còn-phân-biệt-được-nữa…
2007

Đa Ang

Đa Ang, đừng vội vàng, chúng ta cần bắt đầu trước hết bằng một trò chơi, với những kí tự mở và khép. Thử xem, đóng lại đôi mắt anh như đóng lại một cánh cửa, đó, thế nhé. Em đã lấy tay khum khum lại làm bầu trời và tóc em xòa xuống có thể làm mây làm mành che làm mưa làm bóng tối. Thử xem, với đôi mắt khép, anh đọc được kí tự gì, có lạ lùng không? Có đoán được một ý nghĩa nào đó không? Có nhớ những kí tự xa lạ chúng ta đã mải mê tìm lời giải trên tấm da thú trong một bảo tàng u u, những kí tự gẫy khúc trên vách đá của một hang động tưởng tượng, những kí tự mềm mượt tài hoa trên tấm thảm nhung dệt bằng mây thẫm một lần đã sóng sượt vào chúng ta… Ồ, không, không phải vậy, không phải là tìm ý nghĩa, mà là tìm hình ảnh và thanh âm, tại sao lại tự biến mình thành một kẻ ngốc nghếch trong trò chơi đoán bắt một cái chỉ là bóng thôi, ý nghĩa ấy mà, chỉ là bóng thôi, đâu rõ ràng như bầu trời em
vun tạo bằng bàn tay khum như cánh hoa hồng úp xuống một màu đêm mây hổn hển. Đa Ang, em gợi ý này, đó là một hợp thể kí tự đã từng và trước khi em phát âm là xa lạ với anh, là một dặm xa tít từ trong cách anh nhìn, là bụi phủ, là sợ hãi một hiểm nguy, một trò đùa nhả của ai đó đang bắt anh phải tìm ra một đáp số duy nhất - cho một câu đố không bao giờ có đáp số. Tìm được, anh chắc chắn sẽ chết bởi lời nguyền dành cho kẻ thông minh tột bực, và tìm được, chính anh sẽ mắc bẫy vì niềm tin vào tính duy nhất của đáp số. Đa Ang, nếu có một ai đó phát âm tên gọi này, mà không phải là em, anh đừng tin, đừng nghe thấy một điều gì cả, đừng vô thức vang lên một câu hồi đáp. Đó là lời của kẻ dối trá lừa bịp, kẻ đang tìm cách đánh lừa anh bằng một trò chơi âm thanh ảo, một kẻ đã nghĩ ra cách khuếch đại sóng âm thanh buộc anh đau óc, sập bẫy, và vô vọng. Kẻ nào đòi buộc anh vào một hành trình duy nhất để tìm ra một đáp số duy nhất, anh đừng tin, dù phần thưởng mời mọc hấp dẫn thế nào chăng nữa.

Đa Ang, nhưng khi nghe tiếng em gọi, dù ở xa anh hay liền cạnh, dù bằng lời hay không bằng lời, dù là một tiếng trìu mến như mùa thu, hay cơn nóng giận nguyền rủa của mụ phù thủy, dù sự sắp xếp tuyến tính câu từ để tạo lời của nó nguyên vẹn hay xộc xệch, lổn nhổn đá sỏi và phi nhịp điệu, dù nó chối bỏ ý tưởng và cùng lúc đó, chối bỏ mọi sự quy chiếu hiện thực, cũng như chối bỏ hết thảy mọi con đường tìm kiếm đích đến ý nghĩa cuối cùng và duy nhất của nó,… Đa Ang, anh phải nghe thấy, nghe thấy, nghe thấy… Không có phần thưởng nào được treo cao mời gọi anh, vì thế, anh sẽ không bao giờ phải lo ngại sự lừa bịp, và bởi không bao giờ em đưa ra một câu đố buộc anh tìm lời đáp duy nhất đúng, anh sẽ biết mình có vô vàn con đường, và bởi em không có quà tặng gì cho anh ngoài một hành trình, nên để đến đằm yên trong sự mênh mông của bầu trời em phủ che, anh không thể chờ đợi bất cứ một hỗ trợ sức mạnh nào khác ngoài anh, tâm hồn anh, sự lạ lùng của anh, nỗi hồi hộp rung động không bao giờ được tắt, như lá cây không thôi rung động trước ánh sáng ngay cả khi mặt trời đã thành quen thuộc với ban mai, và sự say mê, và đắm đuối của ánh mắt và trìu mến, và vô hạn của ý nghĩ của hào hứng trên con đường đi tới mà anh biết chắc là một mình anh sẽ phải chịu rất nhiều tai họa, đau ốm, cô độc, sự xa lạ, những lời khuyên nhủ hoặc bẻ bai của những kẻ khác anh, những mời gọi một chốn yên quen, những mệt mỏi thúc vào đầu gối muốn gục xuống dọc đường… Và bởi vì anh sẽ được bình yên và đam mê mãi mãi.

Đa Ang, trên hành trình của anh, thực ra có một điều này, chính là những âm thanh xa lạ với anh thuở em chưa biết phát âm, thì giờ đây, anh hãy giữ gìn nó như một bùa chú, dù có thể anh sẽ chẳng bao giờ dùng đến. Khi em phát âm từ hồi hộp, đó là anh, từ lạ lùng, từ xót xa, đăng đắng, đan dệt, mộng mị, điên cuồng, thương yêu,… đó là em gọi anh, Đa Ang. Thực ra, em sẽ không bao giờ phát âm được chính xác tên gọi đó, Đa Ang… vì lúc nào, bất cứ không gian nào, và ở một miền xa lạ hay thân thuộc, sum vầy hay cô độc, một mình em hay cả đám đông, ở quá khứ được hồi tưởng lại hay một ngày mai, một ban mai sẽ tới, có anh hay không còn anh nữa cạnh em, Đa Ang, khi em khe khẽ rung và hé miệng gọi một âm thanh trở lại, âm thanh giữ gìn em ở trên miệng vực của sự sa ngã, của độ sâu hãi hùng những kí ức tạo thành vực thẳm, của tăm tối, của nỗi sợ chết và lòng ham chết, của khả năng em sẽ - tự - rời - bỏ thế giới, Đa Ang, trong những ngày tháng không có khả năng lưu giữ lại hình ảnh của em, em tập và rồi mê mải tìm cách phát ra âm thanh đó một cách đẹp nhất, lạ lùng mãi mãi môi em gọi, và tay run, và đa-ang, làm sao em có thể nói cho rõ một âm thanh mà mỗi một phát âm ngượng nghịu là chạm vào một nốt đau rung từng tế bào hoảng hốt… ran ran… đa-ang… lang thang mềm môi, cái đang tiếp diễn và nỗi mênh mông của kí tự hợp thành bầu trời em đang phủ bóng lên hành trình của anh đó, đa…ang, đừng vội vàng, chúng ta cần bắt đầu trước hết bằng một trò chơi, với những kí tự mở và khép, thử xem, đóng lại đôi mắt anh như đóng lại một cánh cửa, đó, thế nhé, em đã lấy tay khum khum lại làm bầu trời và tóc em xòa xuống có thể làm mây làm mành che làm mưa làm bóng tối, anh đọc được kí tự gì, có lạ lùng không… đa ang...
20.11.07

Đã đăng:
mật đêm (tập thơ I) - Nhã Thuyên
mật đêm (tập thơ II) - Nhã Thuyên
mật đêm (tập thơ III) - Nhã Thuyên
mật đêm (tập thơ IV) - Nhã Thuyên
mật đêm (tập thơ V) - Nhã Thuyên
mật đêm (tập thơ VI) - Nhã Thuyên
mật đêm (tập thơ VII) - Nhã Thuyên
mật đêm (tập thơ VIII) - Nhã Thuyên

Một số ý kiến đóng góp về bài viết này: