Thủ pháp ngụ ngôn- tượng trưng quen thuộc, cổ điển, hoà trộn với một cảm quan huyền ảo của thời hiện đại, đã giúp nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế tiếp cận với những đề tài khá gai góc của văn xuôi đương thời: những biến động lịch sử và tâm lý xã hội, tri thức và sự dấn thân… Không chỉ dừng ở sự tỉnh táo, khách quan, mà thể tài lịch sử- thời cuộc, dòng chủ lưu của văn học Việt những năm 90; đòi hỏi, các tác phẩm của ông còn bộc lộ hướng nguyện, nhìn nhận và chứng nghiệm một dòng chảy lịch sử, văn hoá dưới góc độ con người- vừa là con người sinh vật, vừa bản thể trong lành. Duyên văn của Nguyễn Tham Thiện Kế thể hiện mặn mà hơn khi trực tiếp đi vào những vấn đề tâm lý và tâm trạng của con người hiện tại. Tự nhiên như thể không chú tâm, không chú mục làm sắc nét những ý tưởng, khám phá, ông lấy được từ đời sống cảm giác bình ổn khoan hoà để nhìn ra và chấp nhận những bất ngờ, nghịch lý, bế tắc, thậm chí cả cái tuyệt vọng vô phương cứu chữa của chính đời sống. Hướng nội và tỉ mỉ, (có lẽ từ ảnh hưởng của dòng văn xuôi Nhật Bản thế kỷ 20) cộng với tưởng tượng ngẫu hứng, ông có được những câu văn khá đẹp, lời thoại hóm hỉnh, những nhân vật tuy chưa thật sự góc cạnh độc đáo nhưng lạ lẫm, cá tính, và cái minh triết bình dị hồn nhiên của đời sống- “không phải con dao găm nào cũng để giết người”… Tuy nhiên, một thiệt thòi cho chính nhà văn, là ông đã không khiến cho bạn đọc phải sửng sốt và hoàn toàn bị thuyết phục với vấn đề và lối thể hiện vấn đề đã được đưa ra, bên cạnh, một thứ lập ngôn đôi khi hơi thừa thãi các tính từ và mỹ từ…Truyện ngắn HÀNH KHÁCH CUỐI CÙNG là tác phẩm mới nhất của nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế. Nó có thể hướng tới một sự chuyển động về phong cách, hoặc cũng có thể là một chặng dừng cần thiết của người viết văn trước khi bước sang một thời kỳ mới.
Khánh Phương giới thiệu

Nguyễn Tham Thiện Kế

HÀNH KHÁCH CUỐI CÙNG

                                                               
1.

Tôi ra bến xe buýt muộn. May, chuyến xe cuối ngày về Thượng Sơn chưa chạy. Vội ném mình xuống chiếc ghế trống vàng xỉn.

Tôi vui.

Chiếc xe đuỳnh đoàng, dàn lốp mới nguyên phấn trắng lưu huỳnh nhưng nội thất chắp vá như toa xe-nhà lưu động của công nhân công trình giao thông. Chừng hơn chục khách rải trong bốn chục số ghế. Bánh mứt kẹo bia ruợu lịch tờ ních chặt trong hộp các- tông, cũi nhựa. Và cành đào Nhật Tân yểu điệu ngự trên buồng lái. Người nhà xe đi đâu nhỉ.

Ngày mai, 23 Tết. Thảo nào, người ta chăng lưới, tát ao đầm tìm bắt cá chép cả tuần nay. Nhấp nhổm, tôi nghĩ chỉ mươi phút nữa sẽ rời bến. Có lẽ tôi đã là  hành khách cuối cùng.

Sân bến lập lờ lá bàng khô. Lấm chấm cánh hoa đào phai đâu đó mới rụng.

Nhưng kia, trong mưa bụi xám mờ, một khách nữa cũng tầm tuổi tôi. Thừa bốn mươi thiếu năm mươi. Đầu trần. Gã đũng đẵng bước.

Trắng nhợt. Ria tỉa chỉ. Măng-tô ka-ki xám mềm, khăn len lông cừu mịn Ca-sơ-mia dài thượt, hai đầu khăn chấm gối. Giày da nai nâu, khâu tay. Chiếc bao đeo bụng căng phồng. Hai bên túi chiếc quần hộp cũng lồi phệ. Mắt kính cận loáng lấp tia nhìn lúc vô cảm lúc băn khoăn, buồn nản.

Gã nhào vào ghế bên kia lối đi, thẳng hàng với tôi.

Vuốt mặt. Ngáp. Khoanh tay. Gã nhắm mắt. Hai bàn tay thay nhau nắm cuộn che miệng. Gã lặc khặc ho. Mùi nước hoa đắt tiền phảng phất từ gã khiến tôi hình dung đến hình ảnh gã vừa dùng dắng chia tay với đàn bà. Đàn bà đã giữ gã một đêm và cả nửa ngày. Hẳn vậy rồi. Gã xốp rỗng như sợi bấc trong bình đèn dầu cạn.

Ở gã toát lên sự cứng lạnh và mềm ấm xoắn vặn. Giằng co.

Tôi bỗng có cảm giác gã bí hiểm, gã đang tiềm ẩn một nguy cơ nào đó. Hình như trong gã có thuốc nổ xì khói dưới lớp băng đá Bắc Cực.

2.

Có tiếng người hằm hè. Người chủ xe là phụ lái. Người lái chính là người làm thuê. Họ cãi nhau. Chủ xe thì bảo ngày Tết phải phục vụ hết mình, dẫu đã quá giờ xuất bến, đợi dăm ba khách nữa làm phúc cho người ta. Hơn nữa tao đã phải chi thêm để nằm rốn.  Người làm thuê thì vằng lại, rằng ông chỉ kiếm cớ đơm thêm khách, hóng thêm tiền, tôi được thuê một giờ 60 phút chứ không phải một giờ 120 phút. Giờ cao-su mà tiền công rau ngót luộc.

Cựa mình ngán ngẩm, gã hành khách muộn, lễ phép đẩy kính cửa thò hẳn đầu ra van vỉ hai kẻ bất đồng chính kiến.

- Thôi các vị cho tôi xin chút bình yên nào. Bỏ được, rời được nhau thì hẵng đôi co.

Người lái xe hạ giọng.

- Thì không rời không bỏ nhau mới cãi. Nếu rời được thì cãi làm gì cho đau cổ.

Phụ xe xóc xóc chùm chìa khoá trong túi quần.

-Chẳng qua cũng chỉ vì bòn mấy đồng thêm. Cơ khổ.

- Thì đã có ai sướng… Gã chia sẻ- Mỗi người nhịn một tí, thiệt một tí. Cùng năm tận tháng rồi…

Gã nghẹo cổ chực thiếp đi. Nhà xe cẳn rẳn. Nước bọt nhổ choẹt choẹt.

- Nói suông dễ ợt…

Như bị xúc phạm, gã nhũn nhặn.

- Nếu thiếu quá mọi người sẽ bù cho hai vị… và… và… tôi cũng có thể giúp được mà.

- Chẳng có tôi nào giúp được. Nếu tôi đó không tiền… thì hãy cứ ngủ tạm mà chờ…

- Vậy à. Nhà anh không đùa đấy chứ. Cơ sự này tôi lỡ việc mất…

Hiu hiu, gã quờ quờ những ngón tay giống tay đàn bà quanh chiếc cằm lởm chởm râu. Suy tính.

Người nhà xe, kẻ trèo lên buồng lái vặn ngược vặn xuôi vành lái, người lách cửa hông, buông một chân đu đơ phía ngoài.

Chuông điện thoại tỉnh tình tinh reo. Gã nheo mắt nhìn những con số nhấp nháy sáng rồi buồn rầu, nhét điện thoại vào túi quần.

Gã gục xuống lưng chiếc ghế trước mặt hồi lâu.

Điện thoại trong túi gã lại inh inh réo. Không nghe điện thoại, gã rón bước xuống.

Chẳng hiểu gã làm động tác gì mà nhà xe cũng vội theo gã đi đến dưới gốc bàng cụt ngọn vì đường dây điện chạy trên cao.

Hình như gã đã vẫy tay mời hai người đi theo.

Ba người chụm mặt vào nhau.

Ba người tách mặt khỏi nhau.

Một lúc người nhà xe sờ ví sau mông nắm bóp túi ngực hỉ hả về xe.

Một tay ôm ngực ho khan, một tay gã giơ điện thoại xoá cuộc gọi lỡ.

3.

Động cơ ạch ạch nổ thì một bà trung niên váy đen lạch bạch cầm tập vở quăn mép, chạy ra ngăn chiếc xe đứng lại. Bà ta chẩu môi lên đối đầu.

-  Xuất hành hôm nay đâu có dễ. Sắp đón giao thừa, đấy còn nợ đây tiền lệ phí vệ sinh bến bãi cả năm.

Phụ lái chủ xe ngọt ngào.

- Bà chị… bọn tôi đang vội. Để mai đi.

- Không được. Mai cơ quan quản lý bến cúng cá chép rồi. Cá chép lên tâu Ngọc Hoàng rằng vẫn chưa đòi được tiền nợ à .

Phụ lái chủ xe huơ huơ tờ bạc ngoại quốc.

- Chỉ có mỗi tờ này. Mụ có trả lại được không… Lộc trời đấy, oách không.

Bà váy đen lần ra sau mông bành bạnh, lần quanh cái bụng ngấn mỡ tìm kiếm rồi tuyệt vọng giơ hai tay lên.

- Chịu, lấy đâu ra Việt Nam đồng cho đủ cơ bây giờ.

- Vậy thì để mai...

- Xe không lăn bánh nếu không trả nợ…

Bà váy đen quay lưng dựa vào đầu xe.

- Mà sao chú không để cả tờ 100 đô lại chỗ chị nhỉ. Trừ luôn cả năm sau.

Phụ xe trố mắt.

- Con lừa già thì sắp bán sắt vụn. Bà chị năm mới lĩnh sổ hưu sớm. Hoạ điên. Tắt máy đi mày.

Người làm thuê không có ý định tắt máy mươi giây lại xoáy một nhấn ga chọc tức bà váy đen. Dầu chưa kịp cháy hết li ti muội trong khói cuộn.

Tuyệt vọng, gã thọc hai ngón trỏ vào lỗ tai. Hình như âm sắc của sự tranh đấu quyền lợi của thiên hạ vẫn xoáy sâu vào thính giác gã. Rùng mình, gã nhắm mắt run. 

Tôi khoẻ mạnh mà còn thấy nôn nao. Huống là gã.  Nặng nhọc gã hình như phải gắng sức xuống xe. Vét hết sự nhún nhường có thể, gã mời bà béo ra góc khuất. Tôi nghiêng tai nghe ngóng.

-  Em mừng tuổi chị. Làm ơn thả chúng em…

- Tôi có quen chú đâu mà chú mừng… Tôi chịu. Chú định lừa chị vào tròng để chống tiêu cực à…

- Chị làm ngơ cho. Chị nhìn kỹ em đi, xem có giống kẻ khốn nạn nào đó không…

- Chẹp. H..ừ…m . Ừ mà thôi. Chú có vẻ là người tình cảm, nên tôi nhận. Chứ như hai cái đồ ôn vật kia thì tôi gí vào… Ơ chú làm sao thế ? Bị trúng gió à. Chị sẵn dầu gió trong bến kia…

4.

Rồi thì chiếc xe cũng rời được bến.

Thành phố tụt lại phía sau. Nham nhở. Ngổn ngang. Xanh. Xám. Đỏ. Vàng. Đen.

Mọi người sau những ồn ào, kinh ngạc, cảm phục cách giải quyết sự cố của gã đều đã tự ru mình vào giấc ngủ bị động.

Aí ngại và cảm phục gã. Đương nhiên vậy. Nhưng tôi cứ tự vấn, chẳng cần gã ném tiền ra thì mọi việc vẫn cứ phải theo trình tự. Dù là trình tự ngoằn nghèo, hai bước tiến lại một bước lùi. Gã có tiền nhiều thì phải. Nhưng cách gã tiêu tiền thì đúng là cốt cách của người đắc đời trước khi đắc tiền. Có lẽ tôi nên tìm hiểu về gã. Nhưng tiếp cận bằng cách nào đây. Gã khoanh tay, cúi gục. Gọi gã dậy ư. Không ổn. Hay là gã điên nhỉ. Không thể. Gã lịch lãm, và sáng ngời.

- Phiền các anh, hãy chạy nhanh lên chút. Cố đến chân núi Thượng Sơn trước 6 giờ tối thì đẹp…

Ai nói nhỉ. Thì ra gã lên tiếng sau hai ống tay áo măng-tô. Chắc hắn muốn lên đỉnh Thượng Sơn nghe chuông chùa cầu an vào ngày ông Táo cưỡi cá lên Trời. Đời đã cho gã sành điệu lại được vung vinh với tiền bạc.

Nhà xe dạ dạ. Hai lần.

- Nếu có thưởng cho chúng em thì vô tư hai lần vô tư…

Ngẩng lên, mắt gã đỏ ngơ. Nhưng gã gật gật hiền lành. Cười. Nụ cười âm u bất tuyệt. Hình như gã đau. Sự bế bức đã nén cứng thành hoá thạch. Phải chăng gã đang cần xót thương, cứu rỗi. Gã đang hao hụt hồng cầu, tiêu biến cơ bắp.

Động cơ gằn gằn rồi gào lên như lốc máy sắp vỡ. Bụi trong mọi ngóc ngách của chiếc xe tuôn ra. Ma-tít, vảy sơn, vun rỉ vật vờ. Lốp xe rin rít nghiến mặt đường.  Đầu tôi thốc ngược, văng ngang, bất ngờ bổ vập vào cây sắt tròn làm cột chống trần xe giữa lối đi.

Không sao. Sẽ mau tới đích. Mưa mau hạt. Mái nhà thưa vắng. Tôi lơ mơ chợp mắt chìm chìm vào không khí thìu thịu ngái ngủ vì cơ bắp của mọi cơ thể chảy nhão đã suy kiệt sức sau một ngày mưu cầu hạnh phúc.

5.

- Ơ, sao vậy. Dừng à. Hỏng xe à.

Ai đó lên tiếng. Chiếc xe rùng rình vị miết phanh gấp. Tai u u, cơ thể nôn nao. Khói dầu ùa vào trong khoang xe, chảy tận dạ dày.

- Dạ, xe không làm sao. Cảnh sát giao thông bắt lỗi chạy quá tốc độ thôi ạ.

Tôi mở choàng. Nhìn quanh. Mới cách bến chừng hai mươi cây số. Ngày trước, đường xấu, xe ít chen được lên xe chưa chắc đã đến đích. Ngày nay, đường tốt, xe nhiều, lên xe dễ như vào siêu thị nhưng cũng chưa chắc đến đích.

Gã hành khách kỳ dị rõ ràng là đã thức giấc, nhưng mặt vẫn cúi xuống vòng tay. Tiếng ho lại thốc lên tống ra khói dầu cặn.

Lái xe lục xục mở cốp lấy bằng lái, giấy chứng nhận bảo hiểm, đăng ký, sổ đăng kiểm. Cánh cửa xe khô dầu kêu lên chói nhức. Anh ta nhảy xuống, chạy con cón vào bóng cây có chiếc pik-up sơn trắng vạch xanh chạy suốt hai bên hông. Ông chủ xe thở dài đến liệt thanh quản như dây chun quần dùng quá đate.

Viên cảnh sát ngoặt tay sau lưng liếc xéo qua mớ giấy mở xoè như những con bài trang nâng niu trước mặt. Tích tắc thu gọn giấy tờ vào tay, cảnh sát này bỏ lên xe ngồi. Cảnh sát trên xe bước xuống, nghiêm trang ôm chiếc ca-me-ra. Lái xe kính cẩn nhòm vào chỗ hiển thị hình ảnh. Ối, giời ơi, y bịt miệng kêu lên. Y như đang cố nong họng nuốt cục xương mắc ngang.

Sau khi cho lái xe xem hình ảnh, cảnh sát này cũng bỏ về chỗ ban nãy đã ngồi. Xe cảnh sát.

Lái xe tuyệt vọng chạy về xe, trao đổi với lái phụ - chủ xe. Bọn họ thì thào như buôn bạc giả hồi lâu. Bỗng lái phụ kêu lên như bị bóp dái.

- Đòi chai cơ à. Mẹ kiếp, bán cả xe, cả khách cũng đéo đủ…

- Không đủ thì giam xe qua Giêng đấy… họ bảo ngày Tết nên ra lộc tử tế gấp đôi ngày thường mới đúng thông lệ…

- Tại thằng kia bắt mình chạy vượt tốc. Nó bù giá cũng chẳng bõ…

Như bị kim xiên mông, gã nhổm dậy.

Mọi người đổ dồn tia nhìn vào gã như nhìn tảng đá chèn chặn đường tiến bánh xe. Sự cáu bẳn vu vạ xì ra.

-  Nhanh quá hoá chậm.

- Cứ cậy tiền để thúc người khác… tiền không phải là tiên lúc này…

- Tìm cách thông đường đi các bố…

Gã nhìn quanh. Gặp mỗi ánh mắt là một lần gã bối rối.

- Tôi xin lỗi… Chắc là tôi đã làm phiền…

- Việc đã thế. Chạy quá tốc độ là do anh. Anh chỉ chịu trách nhiệm về mặt tinh thần thôi à?

Chủ xe - phụ lái khiêu khích.

Hành khách ồn ào nửa hùa nhà xe, nửa bênh gã đồng hành. Ngần ngừ hồi lâu, tôi cho rằng, trách nhiệm chạy quá tốc độ thì chia đều hai bên. Cái đáng trách của gã là mang tiền ra nhử. Còn nhà xe ham tiền, nhắm mắt nghe dụ khị.

Thế là tôi chen vào đóng vai quan toà phân xử. Dư luận chấp nhận thiển ý của tôi nhiệt tình.

Bỗng ánh sáng bừng trên gương mặt gã. Dường như gã đã thấu tỏ hiện thực. Gã nhìn tôi như cảm phục lẫn hàm ơn…

- Mọi người chịu khó chờ để tôi thử xem. May ra… thì … biết đâu đấy…

Gã lấy gân cốt xuống xe. Đôi giày da nai đế crếp, lướt đi êm không tiếng. Hai người nhà xe nhấp nhổm làm ra vẻ định xuống theo.

Gã ngăn lại.

6.

Trời bỗng âm u lạ. Gã ngồi ngắm vạt rừng thưa mới trồng hai bên đồi lúp xúp. Cổ áo phanh rộng, khăn quàng lòng thòng. Lúc thì gã lắc, lúc thì gã gật. Gã đối thoại với gã.

Bích quy. Kẹo cao su. Thuốc lá 555 loại mười điếu trong hộp kim loại. Gã mời tôi đầu tiên. Lần lượt mọi người trên xe, hút thuốc, ăn bánh, nhai kẹo. Lom khom giữ vạt áo, gã châm thuốc cho lái xe.

- Cần nhất là ông phải đủ tỉnh táo, bình tĩnh đưa tất cả chúng tôi đến Thượng Sơn an toàn.

Lái phụ- chủ xe hị hị cầu tài.

- Sếp cứ doạ em. Không có sếp thì em sống làm sao đây.

Gã không chú ý đến câu nói nhà xe. Cơn trầm cảm ở đâu đó lại trở về chi phối gã.

Rêu mốc hình như sắp mọc lên từ gã. Bất chợt gặp sắc hoa đào vương vãi đâu đó chân đồi xóm xa. Gã im lìm, hình như mắt hoen ngấn nước hoang hoang.

7.

- Thanh tra giao thông đang đuổi theo sau ….

Lái xe nhìn vào gương thốt lên ngẹn ngào mãi mới thốt ra hết câu- Mà xe mình thì sờ chỗ nào cũng có lỗi…

Chủ xe phẩy tay.

- Đám này quen mùi rồi. Xì tốp. Xì tốp. Chi mấy vại bia khắc yên. Đừng bép xép hôm nay tao có mặt ở đây. Nó bấu thêm ngay đấy.

Chiếc xe phành phành nổ không tải.

Xe thanh tra giao thông cũng đứng khựng phía sau nháy nháy pha tinh nghịch. Lái xe chìa tay về phía chủ. Chủ xe nhăn nhó như đang bị xẻo thịt sống. Thót bụng, anh ta  lùa tay vào bẹn kiếm tìm.

Tôi đoan chắc gã sẽ có động thái. Quả nhiên, gã đã rướn lên kịp nhét thứ gì như là tiền vào tay lái xe.

- Thôi đành vậy. Đằng nào mà chẳng phải chi. Tôi cần đi nhanh cũng như mọi người cần đi nhanh. Ngại, thì tôi cho nợ trả sau không lãi suất.

8.

- Tất cả xuống xe. Khẩn trương. Chúng tôi phun thuốc kiểm dịch. Ai có hàng họ thì bao gói kín để chúng tôi tác nghiệp.

Một người blu trắng, mũ kê-pi viền kim tuyến vàng, đi ủng đen, tờ giấy báo cuộn tròn trong tay vừa bước lên xe đã kịp ra lệnh.

- Nhưng hết dịch H5No1 lâu rồi ạ…

- Dịch đó hết lâu, nhưng dịch mới kịp xuất hiện rồi. Đừng có cãi pháp lệnh Nhà nước nhé… Lái xe thì biết gì. Đang có trực khuẩn tả hoành hành ông ổng trên tivi, không xem không nghe à.

- Phun thuốc có lâu không ạ.

- Tuỳ… phụ thuộc vào thuốc. Loại nửa tiếng, loại hai tiếng. Bởi phải pha bằng dung môi như dầu hoả chẳng hạn…

Gã liền lễ phép tiến đến nhân viên kiểm dịch động vật. Nhẹ nhàng. Gã chỉ đề nghị. Gã mời thuốc 555. Gã bỏ thứ gì cuộn tròn như cuộn chỉ màu vào cái túi blu trẳng miệng bễ ra, há ngoác vì chiếc kim tiêm to cỡ cổ tay em bé.

Như có phép màu viên kiểm dịch tụt ngay xuống cửa xe. Anh ta chưa kịp khuất thì bóng quân phục màu mơ ủng, len chân bước lên tươi cười giơ tay chào. Nhân viên quản lý thị trường cúi đầu thi lễ.

- Xin bà con vui lòng cho chúng tôi kiểm tra hàng lậu thuế, hàng giả, hàng quá hạn sử dụng và pháo nổ nhập lậu ạ…

Mọi người trên xe nhao nhao kêu thuần đồ sắm Tết làm gì có hàng lậu mà khám. Anh chàng bảnh như hề xiếc, như lại mềm như lạt giang luộc nước muối buộc bánh chưng.

- Khổ lắm cơ. Chúng tôi phải thi hành lệnh trên. Tết nhất ai muốn nhọc. Lẹ lẹ bà con. Mở toang hết cả bao gói ra… Giấu pháo lậu nhỡ ra cháy nổ, là tan xác cả xe lẫn người…

- Phỉ thui mồm ông quản lý thị trường.- Ai đó bực bõ càu nhàu..

Nhà xe bức xúc bấm còi bim bim bim.

Lần này thì mọi ánh mắt trên xe lại dồn đến cầu cứu gã. Gã bỗng nhiên như miền đất hứa, như chiếc phao cứu sinh duy nhất trên con tàu sắp đắm.

Gã nhoài sang tôi thẽ thọt.

- Tôi sẽ lo nốt vụ này. Nếu mọi người bảo tôi hợm tiền, thì nhờ anh đỡ hộ một lời nhé. Tôi chỉ muốn được việc mình mà không phiền luỵ tới ai…

Tôi nắm bàn tay gã xiết chặt đồng tình.

Bàn tay gã buốt ngắt như bàn tay thần chết đang tan chảy.

- Chẳng lẽ anh nhiều tiền đến mức quăng qua cửa sổ.

Nhếch khoé miệng kiêu bạc, gã lắc.

- Có thể là anh nghĩ vậy thôi. Khi mà điều gì cũng mua được thì chúng ta mới là người nghèo nhất thế gian…

9.

Ngã ba Ba Ngả. Chè cọ chen nhau. Rừng thưa. Bụi trung du mịn đỏ như cát sa mạc. Dãy mái quán lụp xụp phủ phục bên nhau như cam kết về sự nhẫn nại khôn cùng phục vụ khách qua đường cơ nhỡ.

Chiếc xe chúi đầu vào ô đất trống lơ phơ rau ngót ngầu bụi giữa hai quán cơm phở bình dân tổng hợp. Nhà xe khuyến cáo, nên vào đây ăn tối. Về đến Thượng Sơn thì chồng tiền tấn cũng chẳng ma nào hầu.

Khách lục tục xuống xe. Chủ xe - lái phụ lom khom cài chốt kính cửa. Không hiểu sao tôi và gã vẫn ngồi lại. Chúng tôi bất giác nhìn sang nhau. Cảm giác, thân thiết và ấm áp từ gã lan toả. Để tới được đây suôn sẻ, đâu phải ngẫu nhiên. Tỏ ra biết người, đâu phải là tội cơ chứ.

- Này, lão, sao ta không xuống mà cụng với nhau dăm chén nhỉ. Rượu cúc vùng này voi đi qua hít phải hơi cũng lăn kềnh… Gà ri đen rang nhạt, hay nấu canh măng trúc ngon mờ mắt…

Tôi buột miệng suồng sã. Nín thở đợi sự phản ứng của gã.

- Vậy hả… Liệu có phiền gì không. Anh đừng tự ái nhé. Tôi sợ người lắm rồi…

Gã bỗng co rúm người như sắp bị ai đánh.

Kiên nhẫn, tôi nín lặng chìa tay mời gã xuống xe.

Gượng mi mắt căng cứng, gã lo ngại nhìn tôi đề phòng.

Rồi gã quyết định.

Vung vẩy chân tay, xoay ngang, vặn dọc trên vũng bùn đã khô ven đường, gã nhảy nhảy lên.

Tôi cũng nhảy nhảy theo hắn.

- Về thành phố thì ta cà phê một chầu với nhau nhé.

Tôi thận trọng tiến xa hơn những gì vừa chạm được tới gã.

Gã quay mặt nhìn tôi như mũi khoan đang xoáy nhanh.

- Có nhất thiết là anh cần uống cà phê với tôi? Tôi e rằng mình không dám hứa…

Câu trả lời lạnh lùng, nhưng sao âm sắc gã lại nồng ấm.

Đám người túa xuống ban nãy sau khi đi nhẹ, đi nặng vào quán gọi đồ ăn bỗng trào ngược ra. Tất cả bối rối. Thì ra toàn bộ những quán còm ở ngã ba đang bị lập biên bản vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm. Cấm bán hàng. Trong khi mùi thức ăn nồng nàn nóng khói đang nghi ngút trên bếp.

Tôi và gã bước vào giữa hai hàng ánh mắt chăm chăm. Gã như vị tướng. Tôi như sĩ quan tháp tùng.Tất cả dường như lại trông đợi vào phép nhiệm màu ở nơi gã.    

Bên bàn chế biến nhoáng nhờn mỡ, vụn thịt cá, vụn rau. Hai nhân viên y tế đi găng cao su. Người cầm phanh kẹp lấy mẫu thực phẩm cho vào những chiếc lọ thuỷ tinh, đóng nút, dán niêm phong. Người ghi chép.

Lão chủ quán bụng phưỡn, đau khổ ngồi góc nhà lau mồ hôi lẫn mỡ trên vầng trán mênh mông. Móng tay dài, ngấn đen như vuốt mèo.

Gã mỉm cười  khẽ bỏ vào tai tôi.

- Thế là anh không có cơ hội uống với tôi rồi…

Gã thu người ngồi yên chiếc bàn cạnh cửa ra vào. Thằng bé đánh giày xách hòm đồ tuyệt vọng dạo quanh mời chào. Nó dừng lại trước gã, nhìn đôi giày da nai bóng ngời thở dài.

Tôi nghĩ mình đã cất lời mời gã thì cũng nên có trách nhiệm với lời mời đến cùng. Tôi sẽ tiếp cận với nhân viên y tế đang lấy mẫu thực phẩm kiểm định. Chi bao nhiêu là vừa vụ này nhỉ. Hối lộ nhân viên công vụ, tội không nhỏ chút nào. Họ không nhận thì toi. Cốt tử là phải làm sao cho tự nhiên, tế nhị.

Gã tụt giày đưa cho thằng bé và nói nhỏ với nó. Thằng bé nghe chăm chú. Nó hởn hở và rạng rỡ theo mỗi lời gã.

Nhân viên ghi chép bỗng bị thằng bé đến quỳ xuống tháo giày. Anh ta giật mình định vung chân đá nó, thì nghe thằng bé liến láu, thì thào, liền im. Anh ta lóng ngóng tụt giày ra đưa cho nó. Ngồi đối diện với gã, anh ta ngừng ghi chép, huýt sao vu vơ. Đôi tất thủng gót màu rêu bạc phả ra mùi chuột.

Loáng cái, thằng bé đã dâng đôi giày sần cục, ngầu bụi dưới đôi chân tất thủng có mùi chuột. Ông chủ đôi giày nghiêng mắt nhòm vào bên trong hai chiếc giày. Mắt giật chớp chớp sáng, thọc chân vào giày không kịp buộc dây, anh ta bước ngoắt lộp cộp ra ngoài kêu trời nóng.

Tiếng gà gáy bỗng kéc kè ke kéc kè ke trong túi quần nhân viên y tế đang niêm phong mẫu thực phẩm. Anh ta vội thọc tay lôi điện thoại ra. Dạ. Dạ. Vâng. Em hiểu. Vâng. Dạ. Tiếp điện xong. Mẫu thức ăn lần lựợt bị bóc niêm phong, dốc cả vào thùng rác. Vơ chiếc mũ trên đầu. Cởi áo blu công tác. Hai món thời trang công vụ phút chốc vo tròn, nhét túi giấy. Trước khi bước ra ngoài con người quan trọng đó, đẩy mạnh tôi đang đứng đờ đẫn bên cạnh văng ra. Anh ta kiêu hãnh hất hàm vu vơ vào góc nhà có ông chủ đau khổ.

- Bán hàng phục vụ nhân dân. Mau.

10.

Gã và tôi ngồi ở chiếc bàn giữa nhà.

Chiếc túi đeo bụng gã ngót trông thấy. 

Chủ quán gần như quỳ xuống dâng cho gã chai rượu cúc. Lần lượt từng người, từng người, quán này truyền quán kia, khắp ngã ba đến uống cảm tạ gã. Không để một ai thất vọng, hễ cụng là gã ực liền hơi ngửa trôn chén. Mồ hôi lẫn rượu cúc thơm cay toá đẫm khuôn mặt gã. Gã gục mất. Đôi lúc tôi quên mình là ai, dũng cảm xông ra định đỡ gã mươi chén hoặc ý tứ tiếp cho gã cốc nước lọc pha chanh muối, ớt tươi.

Gã ngả ngốn.

- Thôi khỏi giúp. Giờ say đái dầm cũng cóc cần. Tôi chỉ sợ chết trước khi lên được đỉnh Thượng Sơn thôi. Mọi người uống thoải mái đi. Ăn thoải mái đi…

Thì ra gã cần lên đỉnh Thượng Sơn ngày Táo quân. Kệ gã. Ai mà chả có nhu cầu riêng. Đỉnh Thượng Sơn mùa này giá buốt, không mấy khi ai lên đó. Lên đó không dễ. Leo trèo vất vả đã đành, nhưng phải có lệnh đặc biệt thì mới lên được. Không hiểu gã đã có cái lệnh đặc biệt ấy chưa. Đỉnh Thượng Sơn nổi tiếng vì cảnh đẹp và vì nhiều du khách thiệt mạng do bất cẩn. Người ta còn gọi Thượng Sơn là đỉnh núi máu.

Ngó gã trân trối, lòng bàn tay tôi ướt nhoèn.

Gã cười ngơ ngơ. Tôi cũng cười gượng gượng.

Mọi người vẫn hân hoan ăn nhậu không mất tiền. Có thằng cha tóc xoăn, mắt lồi đỏ khé, bụng phệ, răng đen củ ấu, cổ rụt ngồi ợ hơi è è rồi nôn phọt ra chậu nước rửa tay. Nôn xong, sục miệng, thằng cha lại vào gọi đĩa lợn lửng xào hành, và chai rượu cúc.

Nhà xe giục ăn mau mồm. Bến phà người ta đóng cửa sớm thì có mà cởi truồng cỡi lên cổ nhau lội qua sông. Ai đó văng ra, kệ mẹ phà phiếc gì. Chơi đang vui cơn. Đang ăn không mất tiền. Tội đếch gì tan sớm. Đời là cái cục phân chó khô rỉ gì.

Chệnh choạch đứng lên, tay sờ túi đeo bụng, tay nâng cốc, gã e hèm.

- Hôm nay tôi vô cùng vui… - Gã bỗng ứa nước mắt. Gã nói vui mà lại chảy nước mắt. - Tôi đã mừng tuổi tất thảy những người thi hành công vụ liên quan đến hành trình của chúng ta. Bây giờ  là lúc trà dư tửu hậu, mọi người vui vẻ, tôi mừng tuổi mọi người, sang năm mới, thêm tuổi mới và sẽ sống lâu trăm tuổi, làm ăn mãi mãi phát tài… tài… tài…

Gã chưa dứt lời, thì anh tóc xoăn giơ tay lễ phép hỏi tên gã là gì. Ngây phắc giây lát, cái lắc đầu huyền bí, gã chẹp miệng.

- Hành khách cuối cùng. Cứ gọi tôi là hành khách cuối cùng.

Lảo đảo gã nhìn quanh.

- Các quý vị hãy chiếu cố nhận sự mừng tuổi của tôi nhé, không băn khoăn. Yên trí không bao giờ gặp lại tôi nữa. Mà tôi cũng cóc cần gì nưã…

Lập tức anh tóc xoăn giơ tay lên cao:

- Hoan hô hành khách cuối cùng. Hành khách cuối cùng muôn năm, muôn năm. 

Thìa, cốc, đĩa, bát, đũa gõ vào nhau hưởng ứng náo loạn.

Cúi xuống với tôi, gã cầu khẩn.

- Trước tiên là quà của anh. Hôm nay được gần anh. Tôi đã được anh mời rượu, nên anh phải chiếu cố tôi, cầm nhiều hơn người khác một chút…

Một xấp đô lia trước mặt tôi lung linh. Thử thách nhau kiểu này ư. Không nhận thì người khác sẽ không dám nhận. Họ thù tôi, chửi tôi ngu nữa kia. Mà nhận thì tôi không thấy có lý. Chẳng ai đủ nhân cách xứng đáng nhận những đồng tiền không phải bỏ công sức, tâm lực đánh đổi. Biết vậy, nhưng sao tôi vẫn bị xấp tiền làm cho rấm rứt. Thôi đành, có thể lúc này gã không bình thường. Tôi cầm tạm, nhỡ đâu gã sẽ lại đòi lại tiền trong giây lát.

Người rú lên khi nhận tiền. Người thì oà khóc. Người thì thút thít. Người thì nèo tờ nữa. Người nhổ nước bọt. Người thì rụt tay vào như phải bỏng rồi vồ chộp lấy.

Hai người nhà xe cũng chìa tay đợi.

11.

Ngã ba dưới chân Thượng Sơn. Đường đất.

Giờ thì chỉ còn tôi với gã. Bớt mưa. Trạm khách đâu đó phía xa ánh đèn máy thuỷ điện lờ đờ vàng úa nơi chân núi thẫm.

Điểm dừng của chuyến xe cách đây mươi cây số ở sau lưng. Đỉnh Thượng Sơn mờ mờ trong ánh sáng sao thưa nhạt. 

Núi đồi như tấm phông sân khấu nhạt màu rã nát.

Mọi người lần lượt, bắt tay, ôm hôn, vỗ lưng gã lúc từ biệt. Gã đứng yên như cái xác chưa chôn.

Hai người nhà xe hẹn ngày mai, hoặc ngày kia hay ngày kia nữa gã có thể lên xe của họ về thành phố miễn phí.

Cười âm u, gã khép vạt áo măng-tô, quấn khăn.

Đáng lẽ tôi cũng đã chia tay gã về nhà chú em họ làm Kiểm lâm, sau đồi cây dẻ. Gã bơ vơ lưỡng lự giữa việc tìm chỗ ngủ hoặc tiếp tục leo núi trong đêm.

- Có giấy phép chưa ?

Gã gật đầu. Lơ mơ.

- Hay ông về nhà người quen của tôi nghỉ. Sáng mai hãy lên núi.

Lắc đầu. Gã ho khúng khắng.

- Đây là việc tâm linh… Tôi không muốn lỡ…

- Có cần tôi giúp gĩ nữa không ?

Ngồi thụp xuống gã châm thuốc. Gã bỗng cười ngây ngô nhưng tuyệt vọng.

- Tôi không còn nhớ đường đến trạm đón khách tham quan của Vườn quốc gia. Đêm tối xoá nhoà hết cả. Tôi đã từng qua đây 7 năm trước… cùng vợ. Nếu không phiền thì anh có thể dẫn tôi tới đó được không. Tôi mắc chứng quáng gà. Tiếc rằng tôi đã không còn đồng nào để bồi dưỡng, trả công cho anh… Lúc ở bến phà, cúi xuống rửa tay không kéo khoá, nên tiền đã buột hết xuống sông…

Mải nhậu nhẹt hò hét ở ngã ba Ba Ngả, khi chúng tôi đến bến phà thì đúng lúc giờ nghỉ đợi giao ca.

Đèn trần xe bật sáng. Mọi người ngồi lỳ trên xe chờ đợi sự nhiệm màu. Tôi cũng vậy. Hôm nay, mọi khúc mắc trong chuyến xe này là thuộc phận sự gã. Tôi đang say đây, việc chó gì hứng đựng thêm nữa, khi đã sẵn một thằng cha gàn lại sẵn tiền. Sự nhiệm màu nằm ở túi tiền của gã.

Gã xuống xe. Sau mấy chạm mặt hỏi han, người ta chỉ gã xuống bến gặp người trưởng ca đang nhặt rau cải chân làm món lẩu, bên lưỡi phà.

Nửa tiếng sau, mặt phởn phơ vì nước sông thau rửa, gã ngồi lại đúng số ghế. Chuyến xe tiếp cuộc hành trình. Tất cả được ngồi trên xe, không một ai phải xuống vì ưu tiên bà con trời lạnh.

Còn bây giờ, có lẽ sợ tôi chối từ, gã cố gắng van vỉ.

-… Tôi chỉ còn cái túi đeo bụng này là có giá. Nó bằng da thật, mua tận Italia. Anh cầm tạm, coi như là kỷ niệm của chuyến đi cuối năm…

Trong túi quần sau mông tôi vẫn cộm những tiền của gã. Nhưng tôi vẫn nhận chiếc túi đeo bụng. Gã cần được yên lòng. Không chắc giúp gã đi đúng con đường tới trạm đón tiếp. Nhưng tôi không lo lắm vì con đường nằm ngay trên mặt đất, mà tôi thì không mắc quáng gà như gã.
         
12.

Ngồi bệt xuống bậc thềm lát nguyên cả thân gỗ tròn. Gã thở phì phò. Bóp bóp cánh tay. Nắn nắn bắp chân. Cả triệu con thiêu thân và bọ lá hối hả lượn vòng quanh bóng điện trực ban.

Tôi bảo gã đưa cho xem giấy phép lên đỉnh Thượng Sơn. Lục tìm khắp các ngóc ngách gọi là túi trên người, gã mới thấy tờ giấy màu vàng.

Người phụ trách tiếp nhận há hốc ngáp, phảy tay.

- Cáp treo ngày mai quá tải. Bây giờ không phục vụ. Vả lại có phục vụ thì lên trên đó rét lắm. Rét đến mức, nước đái vừa ra khỏi người đã vón băng đá. Người ta lên đó cầu bái, nghe chuông thỉnh ngày Táo quân chầu Trời chật cứng rồi.

Người tiếp nhận khách có vẻ khó chịu khi thấy tờ giấy màu vàng.

- Người ta phong toả thế mà vẫn xoay được giấy phép kia à.

Gã xoa cằm, xoa cổ vì phấn ngứa của lũ thiêu thân bay bám vào. Như cần có lời giải thích cho tôi, người thực thi công vụ nhấm nhẳng.

- Ai lại làm phiền người ta vào giờ này. Đi cầu lễ chứ có phải đi để chết đâu…

Sợ lỡ việc gã, theo gương gã, chẳng khó khăn mấy tôi cũng khiến cho con người nguyên tắc xiêu lòng. Nhưng tôi, kẻ đi sau,  tinh tế hơn. Xếp tiền vào lòng bàn tay, tôi giả vờ bắt tay người đón tiếp. Cái bắt tay của đối tác bỗng run rẩy.

Tiền của gã đã lại được chi cho việc của gã. Thanh thản, tôi không băn khoăn, phấp phỏng vì những đồng tiền không phải của mình. Nói chính xác là tôi sợ những cạm bẫy vô hình giữa những tờ bạc không đổi bằng mồ hôi nước mắt. Ở độ tuổi tôi có thể tin mọi người mà cũng nghi ngờ mọi chuyện.

Quay lại xóm nhà chú em họ Kiểm lâm hơi xa đây. Tôi lầm bẩm.

Cánh tay trái tôi bị níu lại.

Tôi ngỡ ngàng. Gã so vai, thiếu tự tin.

- Cảm ơn. Anh đã thật tử tế. Mọi người cũng thật tử tế…

Không hiểu sao, tôi bỗng tái tê.

- Anh có cần tôi giúp nữa không…

Gương mặt gã bệch như tráng lớp nến vừa tan chảy, sáng nhờ nhờ, bất động. Hình như tôi đã hỏi gã câu này rồi.

Tôi không nghĩ mình là người tử tế.

Vòng tay gã mở rộng như muốn choàng lấy tôi. Vòng tay cô độc. Một cái choàng vai. Một cái bắt tay. Có sao đâu nhỉ. Tôi cũng cần được san sẻ lắm chứ.
Nhưng tôi đã chẳng làm gi.

13.

Hôm sau, tôi lên chuyến xe quay xuôi, với con lợn lửng khụt khịt trong rọ, mà người em họ đã mua giúp làm cỗ Tết.

Hai người nhà xe quen. Họ ể oải, không có vẻ gì là nhận ra tôi là khách của hôm qua. Ngáp. Ngáp. Khua khuắng góc buồng lái. Đập giẻ phủi bụi.

Lái xe- Làm công nhìn đồng hồ.

- Khởi hành thôi. Hôm nay làm chó có ma nào. Ở nhà cúng Táo hoặc chết hết rồi…

Phụ lái - Chủ xe quét tia mắt bốn bề.

- Có khi vẫn còn hành khách cuối cùng nào đó. Đợi cố. Gỡ mấy lít dầu…

Tôi ngán ngẩm nhìn lên đỉnh Thượng Sơn cao ngạo lấp ló sau mây mù làm oai. Tôi không thể không nghĩ tới gã. Giờ gã đang thế nào nhỉ. Quả thật, gã điên khùng. Chi phí vô lối cho một chuyến đi. Chiếc túi đeo bụng của gã, đang ở trước bụng tôi. Nhưng nó rỗng không.

Xịch. Chiếc xe ôm sà tới.

Một cán bộ tóc hoa râm của vườn quốc gia lên xe, ngoắt chiếc túi ni-lon nơi cổ tay.

- Cho quá giang xuống ngã ba Ba Ngả nhé…

- Lại không tiền à… vườn quốc gia gì mà chẳng xứng vườn quốc gia…

- Cuối năm đi nhờ tẹo… Mẹ kiếp, đang sắp vào xóm Dù mổ lợn ăn lòng sốt thì lại phải đi báo công an huyện… Có một thằng cha lên núi hồi đêm đã đâm đầu nhảy xuống thung lũng Hoa chuông tự tử…

- Có lưới ngăn bảo hiểm phía dưới thác nước kia mà… Tự tử sao chết được…

- Thì vưỡn… nhưng cú đâm đầu quá mạnh, đã thủng cả tấm lưới… thằng cha chắc tan xác chỉ còn mỗi cái này vướng ngọn cây… Nghe nói ngày trước thằng cha đã lên đây cùng vợ, rồi vợ hắn sẩy chân rơi xuống vực đúng ngày cuối năm như thế này…

Người tóc hoa râm lúc lắc giơ chiếc túi ni-lông đựng chiếc khăn quàng Ca-sơ-mia  cho mọi người xem.

-… Nghe nói ngày trước có thằng cha đã lên đây cùng vợ, rồi vợ hắn sẩy chân rơi xuống vực đúng ngày cuối năm như thế này….

Tôi choáng lạnh, vã mồ hôi. Thì ra chiếc khăn quàng của gã. Tôi định nói, nhưng không nói nổi. Không ai trong số người nhà xe nhận ra chiếc khăn quàng kia. Quai chiếc túi đeo bụng bỗng như thít chặt mỡ bụng tôi ép vào xương sống.

Phụ lái - chủ xe chẹp miệng.

- Chán sống thì chết chứ sao. Chết thời nào mà chẳng dễ hơn sống… Nhưng thằng cha đó khôn thật. Biết chọn cái chết đẹp. Lao đầu xuống thảm hoa chuông để cho xương thịt tan nát hoà vào dòng sông nước xiết…

Chiếc xe lắc lư bò trong mưa bụi.

Tôi buồn nôn. Tôi muốn chi một vài giọt nước mắt cho gã mà không thể. Chẳng thể ngờ được rằng tôi đã ngồi bên một gã quyết tâm chết. Quyết tâm thế hèn gì gã chẳng toại nguyện.

Núi. Đồi. Lợn lửng. Hương vị Tết bỗng nhạt thếch. Nhắm mắt tôi hình dung đến gã hành khách cuối cùng trên bến xe nhiều lá bàng và chấm hoa đào phai.

Bỗng chiếc xe phanh giật. Tiếng ai đó vọng lên.

- Cho nhà mình đi xuống phố…

Nhà xe nín lặng đảo mắt.

- Ai vậy…

- Hình như bọn khai thác dược liệu trái phép thì phải…

- Lại bọn bám víu… hôm này chó mực đón đường rồi…

Tôi ngó ra. Một tấm ni-lông thưng lều bạt quấn chặt món hàng nặng, được hai bố con người Dao đỏ khắc khổ túm hai đầu, đeo dao quắm
Tóc hoa râm nhỏm dậy.

- Cẩn thận kẻo chở hộ bọn chúng dược liệu là phạm luật đấy…

Đang định nói tiếp thì tóc hoa râm im phắc.

Phụ xe hổn hển, đau khổ.

- Phớt bọn này thì lốp phải thay bằng xích xe tăng. Răng bừa, lươĩ dao phát nương cắm trong bùn nhão làm sao mà tránh quanh năm…

Đang nhăn nhó, lái xe rà phanh vụt chuyển nụ cười toe toét, thò hẳn đầu ra ngoài cửa kính xởi lởi…

- Mời các vị, muốn đi đâu cũng được. Miễn phí. Xe chùa đây.

Cánh cửa xe mở toang. Hai người đàn ông Dao đỏ khiêng, kéo, nâng niu cái bọc nặng lên xe.

Hai bố con loay hoay tìm chỗ không biết đặt món món hàng dưới sàn hay lên dãy ghế trống.

- Sơn thục hay sa nhân vậy ? Tóc hoa râm tò mò…

Bánh xe trằn qua rãnh nước xẻ đường tưới ngô, bọc hàng dịch chuyển trên tay hai người đàn ông Dao rột roạt, mép tấm vải nhựa bung ra.

Và tôi đã nhìn thấy một chiếc giày da nai khâu tay, và một bàn chân không tất trắng nhởn, ngón tím bầm...

Quanh tôi chỉ còn tiếng động cơ diezen đang loãng chìm xuống thung sâu của chặng đường rừng.

Một số ý kiến đóng góp về bài viết này: